ISO 10191 Binek Araç Lastikleri - Lastik Yeteneklerinin Doğrulanması - Laboratuvar Test Yöntemleri

Uluslararası Standartlar Örgütü (ISO) tarafından geliştirilen “ISO 10191 Binek araç lastikleri - Lastik yeteneklerinin doğrulanması - Laboratuvar test yöntemleri” standardında, binek otomobil lastiklerinin yeteneklerini doğrulamak için test yöntemleri açıklanmaktadır. Sunulan test yöntemlerinden, test edilecek lastiğin yapısına (diyagonal, eğik kuşaklı, radyal veya T tipi yapı) bağlı olarak sadece bazılarının gerekli olması mümkündür. Testler, kontrollü koşullar altında bir laboratuvarda gerçekleştirilir.

Bu standart, dayanıklılık testleri, düşük basınçlı performans testi, yüksek hızlı testler ve boncuk çıkarma ve lastik mukavemeti gerekliliklerini içerir. Bu standartta sunulan test yöntemleri, lastik performansının veya kalite seviyelerinin derecelendirilmesi için tasarlanmamıştır. Bu standart tüm binek otomobil lastikleri için geçerlidir.

Bu standardın amaçları doğrultusunda, “ISO 4223-1 Lastik endüstrisinde kullanılan bazı terimlerin tanımları - Bölüm 1: Pnömatik lastikler” standardına verilen terimler ve tanımlar yanı sıra şu tanımlar geçerlidir:

• Boncuk ayrımı, boncuk alanındaki bileşenler arasındaki bağın bozulmasını ifade eder.
• Kayış ayrımı, kauçuk bileşiğinin kayış katmanları arasında veya kayışlar ve katmanlar arasında ayrılmasını ifade eder.
• Parçalanma, takviye malzemesini açığa çıkarabilecek lastik sırtından kauçuk parçalarının kopmasını ifade eder. Açığa çıkarılabilecek takviye malzemesi örnekleri arasında poliamid kaplama veya çelik kayışlar bulunur.
• Parazitik lastik sırtı bloğu parçalanması, takviye malzemesini açığa çıkarmadan lastik sırtı bloğunun içindeki kauçuk parçalarının kopması veya yırtılmasını ifade eder. Parazitik lastik sırtı bloğu parçalanması, yüklü bir lastiğin bir yol tekerleğinde test edilmesinin bir ürünüdür, lastiğin yapısal bir sorununa işaret etmez ve gerçek dünyadaki operasyonda meydana gelmez. Genellikle yumuşak lastik sırtı bileşikleri veya karmaşık lastik sırtı geometrisi olan lastiklerin dayanıklılık testinde meydana gelir, örneğin birçok yiv içerir. Açığa çıkarılmayacak takviye malzemesi örnekleri arasında poliamid kaplama veya çelik kayışlar bulunur.
• Kordon ayrılması, kordonların kauçuk kaplamalarından ayrılmasıdır.
• Çatlama, lastiğin sırtında, yan duvarında veya iç astarında kord malzemesine kadar uzanabilen herhangi bir ayrılmasıdır.
• İç astar ayrılması, karkas içindeki kord malzemesinden iç astarın ayrılmasıdır.
• Açık ek yeri, kord malzemesine kadar uzanabilen sırt, yan duvar veya iç astarın herhangi bir birleşim noktasındaki herhangi bir ayrılmayı ifade eder.
• Kat ayrımı, bitişik katların ayrılmasıdır.
• Yan duvar ayrımı, yan duvardaki kord malzemesinden kauçuk bileşiğinin ayrılmasıdır.
• Diş ayrımı, dişin karkastan çekilmesidir.
• Test jantı, lastiğin belirli testler için takıldığı jant ve aksi belirtilmediği takdirde, o ebat tanımı ve tipindeki bir lastik için bölgesel lastik standartlarından birinde onaylanan, önerilen veya izin verilen janttır.
• Test tambur hızı, çelik test tamburunun çevresel hızıdır.
• Maksimum yük derecesi, lastiğin yük kapasitesini tanımlamak için kullanılan yük endeksine karşılık gelen referans kütlesidir.
• Yük kapasitesi, lastiğin çalışma hızına ve hız kategorisine bağlı olarak taşıyabileceği maksimum yüktür.

Bu testlerde kullanılan test tamburu, çapı 1,7 m artı/eksi yüzde 1 veya 2,0 m artı/eksi yüzde 1 olan silindirik tahrikli tamburdur. Tamburun yüzeyi pürüzsüz çelik olmalıdır. Dayanıklılık testi ve düşük basınç performans testi için, tambur, parazitik sırt bloğu parçalanmasını ortadan kaldırmak için ince bir yapışmaz malzeme tabakasıyla, örneğin politetrafloroetilen (PTFE) kaplanabilir, ancak tamburun toplam çapı yukarıdaki sınırlar içinde kalmalıdır. Test yüzeyinin genişliği ve varsa, yapışmaz malzemenin ince tabakasının genişliği, test lastiğinin genel genişliğine eşit veya daha fazla olmalıdır.

Yapışmaz malzeme olarak politetrafloroetilen (PTFE) yağlayıcı kullanıldığında, yağlayıcının bileşiminin kauçuk bileşikleri ile kullanıma uygun olmasına dikkat edilmelidir. Örneğin, PTFE içeriği yüzde 40 ile yüzde 55 arasında olan silikon yağı bazlı yağlayıcılar bu amaç için uygun performans göstermiştir.

Test tamburu için, yükleme cihazı en az 1 000 kg kapasiteye sahip olmalı ve doğruluk tam ölçeğin artı/eksi yüzde 1’i içinde olmalıdır. Ekipmanın hız kapasitesi test yöntemlerinin gereksinimleri için yeterli olmalıdır.

Testlerde ayrıca en az 500 kPa maksimum ölçek değerine ve artı/eksi 5 kPa içinde bir doğruluğa sahip şişirme basınç göstergeleri kullanılır.

Bir lastik üreticisi test şiddetini artırmak isterse, lastik koşullandırma ve testler, ilgili bu standartta belirtilenden daha yüksek bir sıcaklıkta gerçekleştirilebilir.

Bu standartta, çapraz veya çapraz kuşaklı yapıya sahip lastiklerin ve T tipi geçici kullanım yedek lastikler için şu test yöntemleri açıklanmaktadır:

• Dayanıklılık testi
• Yüksek hız testi
• Güç testi
• Damla çıkarma testi (tüpsüz lastiklerin)

Kuruluşumuz, bilim ve teknoloji alanında dünyada yaşanan gelişmeleri yakından takip eden ve sürekli kendini geliştiren güçlü bir çalışan kadrosuna sahiptir. Çeşitli sektörlerdeki işletmeler için verilen çok sayıda test, ölçüm, analiz ve değerlendirme çalışmaları arasında “ISO 10191 Binek araç lastikleri - Lastik yeteneklerinin doğrulanması - Laboratuvar test yöntemleri” standardına uygun test hizmetleri de bulunmaktadır.