ISO 16750-3 Karayolu Taşıtları - Elektrikli ve Elektronik Ekipmanların Çevresel Koşulları ve Testleri - Bölüm 3: Mekanik Yükler

Uluslararası Standartlar Örgütü (ISO) tarafından geliştirilen “ISO 16750-3 Karayolu taşıtları - Elektrikli ve elektronik ekipmanların çevresel koşulları ve testleri - Bölüm 3: Mekanik yükler” standardında, elektrikli tahrik sistemleri ve B voltaj sınıfına göre maksimum çalışma voltajlarına sahip bileşenler dahil olmak üzere araçların elektrik ve elektronik sistemleri ve bileşenleri için gereklilikler açıklanmaktadır. Bu standart olası çevresel stresleri açıklar ve araç üzerindeki veya içindeki belirli montaj yerleri için önerilen test yöntemlerini ve gereklilikleri içerir. Bu standart, mekanik yükleri açıklar. Ancak bu standart, motosiklet ve mopedlerin sistem ve bileşenlerinin çevresel gereklilikleri veya testleri için geçerli değildir.

ISO 16750-3 standardı, otomotiv endüstrisinde kritik bir belgedir. Karayolu taşıtlarındaki elektrikli ve elektronik sistemler ve bileşenler için gereklilikleri ve test prosedürlerini özetlemekte ve özellikle mekanik gerilimlere odaklanmaktadır. Bu standart, bu bileşenlerin araç çalışması sırasında karşılaşılan zorlu çevre koşullarına dayanabilmesini sağlayarak güvenilirliği ve emniyeti artırır.

Bu standart, maksimum çalışma gerilimleri B sınıfı gerilim olarak sınıflandırılan elektrikli tahrik sistemleri dahil olmak üzere, karayolu taşıtlarında kullanılan elektrikli ve elektronik sistemler ve bileşenler için geçerlidir. Bu bileşenlerin araç içindeki veya üzerindeki montaj konumlarına bağlı olarak karşılaşabilecekleri potansiyel mekanik gerilimleri tanımlar. Ancak bu standart, motosiklet ve mopedler için olan sistemleri ve bileşenleri açıkça hariç tutmaktadır.

Bu standart, elektrikli ve elektronik ekipmanların performansını veya dayanıklılığını etkileyebilecek titreşimler, darbeler ve diğer fiziksel stresler gibi mekanik yükleri ele alır. Üreticilere, otomotiv ortamlarının zorlu gereksinimlerini karşıladıklarından emin olmak için bileşenleri tasarlamaları ve test etmeleri için bir çerçeve sunar.

ISO 16750-3 standardının temel özellikleri şunlardır:

• Çevresel zorlanmalar: Bu standart, bileşenlerin karşılaşabileceği çeşitli mekanik yükleri tanımlar. Bunlar arasında şunlar yer alır:
  • Titreşim: Motorun çalışması, yol koşulları veya araç dinamiklerinden kaynaklanan sürekli veya aralıklı titreşimler.
  • Şok: Çukur veya çarpışma gibi olaylardan kaynaklanan ani darbeler.
  • Diğer mekanik zorlanmalar: Bunlar, montaj, ısıl genleşme veya bileşen etkileşimlerinden kaynaklanan zorlanmaları içerebilir.

Bu zorlanmalar, gerçek dünya koşullarını yansıtmak için belirli montaj konumuna (örneğin motor bölmesi, şasi veya yolcu kabini) göre uyarlanır.

• Test ve gereksinimler: Bu standart, mekanik yükleri simüle etmek için ayrıntılı test yöntemleri belirtir. Bu testler, bileşenlerin çalışma ömürleri boyunca karşılaşacakları zorlanmalara dayanabilmelerini sağlar. Bu standart, bu testleri geçmek için önerilen gereklilikleri sağlar ve bileşenlerin belirtilen koşullar altında işlevselliğini korumasını sağlar.
• İşlevsel durum: ISO 16750-1 standardında tanımlandığı gibi, bu standart, bileşenlerin normal çalışma modunda A sınıfı (tam işlevsel), diğer modlarda ise C sınıfı (sınırlı işlevsellik) işlevsel durumlarını korumasını gerektirir. Bu, bileşenlerin tipik sürüş koşullarında güvenilir bir şekilde performans göstermesini sağlarken, kritik olmayan senaryolarda performansın düşmesine izin verir.

Bu standardın son yapılan güncellemesinde, modern araç tasarımlarını ve bileşenlerini daha iyi karşılamak için gereklilikler uyumlu hale getirilmiş ve farklılıklar sunulmuştur.

ISO 16750-3 standardı, sıcaklık, nem ve elektriksel gerilimler gibi çeşitli çevre koşullarını kapsayan daha geniş ISO 16750 serisinin bir parçasıdır. Otomotiv endüstrisinde şunlar için hayati önem taşır:

• Dayanıklılığın sağlanması: Zorlu mekanik yük testleri belirleyerek, bileşenlerin otomotiv ortamlarında tipik olan titreşimlere ve darbelere dayanabilmesini sağlar.
• Güvenliğin artırılması: Güvenilir elektrik ve elektronik sistemler, özellikle gelişmiş sürücü destek sistemleri ve elektrikli araçlarda araç güvenliği için kritik öneme sahiptir.
• Testlerin standartlaştırılması: Üreticilerin bileşenleri tutarlı bir şekilde tasarlayıp test etmelerini, değişkenliği azaltmalarını ve kaliteyi artırmalarını sağlayan, küresel olarak tanınan bir çerçeve sunar.
• İnovasyonu destekleme: Standardın güncellemeleri, elektrikli ve hibrit sistemler de dahil olmak üzere modern araçların artan karmaşıklığını yansıtarak yeni teknolojilerle uyumluluğu garanti altına alır.

ISO 16750-3 standardında tanımlanan temel test yöntemleri şunlardır:

• Titreşim testi: Bu testin amacı, bileşenin motor çalışması, yol koşulları veya araç dinamiklerinden kaynaklanan sürekli veya aralıklı titreşimlere dayanma kabiliyetini değerlendirmektir. Test yöntemleri şunlardır:
  • Rastgele titreşim: Gerçek sürüş koşullarında yaşanan rastgele titreşimleri simüle eder. Standart, bileşenin montaj konumuna (örneğin yaylı veya yaysız kütleler) bağlı olarak frekans aralıklarını, ivme seviyelerini ve test sürelerini belirtir.
  • Sinüzoidal titreşim: Bileşenin sinüzoidal titreşimlere verdiği tepkiyi, genellikle belirli bir frekans aralığında taranmış sinüs dalgaları kullanarak test eder.
  • Test parametreleri: İvme, frekans aralığı ve süre gibi parametreler, montaj konumuna (örneğin gövdeye monteli veya motora monteli bileşenler) göre ayarlanır.

Testler sırasında bileşenin gövdeye, şasiye veya motora monte edilmesine bağlı olarak farklı titreşim profilleri uygulanır ve bu bölgelerdeki titreşimlerin farklı yoğunluklarını yansıtır.

• Mekanik şok testi: Bu testin amacı, çukurlara, kasislere veya diğer ani olaylara çarpma gibi ani darbelere karşı bileşenin direncini değerlendirmektir. Test yöntemleri şunlardı:
  • Şok testi: Bileşenin, genellikle IEC 60068-2-27 standardına uygun olarak kontrollü şoklara maruz bırakılmasını içerir. Test, belirli bir tepe ivmesi ve süresi ile belirli sayıda şok uygular.
  • Düşürme testi: Taşıma veya montaj gerilimlerine maruz kalabilecek bileşenler için, kazara düşmeleri simüle etmek amacıyla bir düşürme testi uygulanabilir.

Şok testleri, bileşenin konumuna ve beklenen darbelere maruz kalma durumuna göre özelleştirilir. Yaylanmamış kütleler üzerindeki bileşenler (örneğin tekerlekler veya akslar) için daha yüksek şiddettedir.

• Serbest düşme testi: Bu testin amacı, taşıma, montaj veya bakım sırasında düşürülen bir bileşenin mekanik gerilimini simüle etmektir. Sırasında bileşen, genellikle IEC 60068-2-31 standardına uygun olarak, belirli bir yükseklikten sert bir yüzeye düşürülür. Düşürme sayısı ve yönleri, bileşenin tasarımına ve kullanım amacına bağlıdır. Bu test öncelikle taşınabilir veya sökülebilir bileşenler için geçerlidir.
• Belirli montaj yerleri için mekanik yük testi: Bu testin amacı, ısıl genleşme, montaj kuvvetleri veya bitişik bileşenlerle etkileşimler gibi bileşenin montaj yerine özgü mekanik gerilimleri ele almaktır. Test yöntemleri şunlardır:
  • Statik yük testi: Montaj veya araç ağırlığından kaynaklanan gerilimleri simüle etmek için sabit mekanik kuvvet uygular.
  • Dinamik yük testi: Isıl genleşme veya bileşen hareketi gibi döngüsel gerilimleri veya dinamik etkileşimleri simüle eder.

Testler, belirli ortama göre uyarlanır (örneğin motor bölmesi bileşenleri, kabin bileşenlerine göre daha yüksek termal ve titreşimsel gerilimlerle karşı karşıyadır).

• Birleşik çevresel test: Bu testin amacı, bileşen performansını birleşik mekanik ve çevresel stresler (örneğin, sıcaklık değişimleriyle birlikte titreşim) altında değerlendirmektir. Bu test yöntemi mekanik yüklere odaklanırken, gerçek dünya koşullarını daha doğru bir şekilde simüle etmek için ISO 16750 serisinin diğer bölümlerindeki birleşik testlere atıfta bulunabilir. Bu test, bileşenlerin eş zamanlı mekanik ve termal streslere dayanması beklendiğinde kullanılır.

Sonuç olarak ISO 16750-3 standardı, mekanik yükleri ele alarak karayolu taşıtlarındaki elektrikli ve elektronik bileşenlerin güvenilirliğini ve emniyetini sağlamada önemli bir rol oynar. Kapsamlı test protokolleri ve gereklilikleri, üreticilerin zorlu araç kullanım koşullarına dayanabilecek sağlam bileşenler üretmelerine yardımcı olur. Otomotiv teknolojisi ilerledikçe, bu standart gelişmeye devam etmekte ve sektörün inovasyon ve kaliteye olan yönelimini desteklemektedir.

Uzun yıllardır hizmet veren ve dünyada bilim ve teknoloji alanında yaşanan gelişmeleri titizlikle takip eden kuruluşumuz, her sektörden işletmelere, yetişkin bir kadro ve geniş bir altyapı ile çok farklı alanlarda test, ölçüm ve analiz çalışmaları gerçekleştirmektedir. Bu çerçevede işletmelere “ISO 16750-3 Karayolu taşıtları - Elektrikli ve elektronik ekipmanların çevresel koşulları ve testleri - Bölüm 3: Mekanik yükler” standardına uygun test hizmetleri de verilmektedir.