JIS D 0205 Otomotiv Parçaları İçin Hava Koşullarına Dayanıklılık Test Yöntemi

Japon Endüstriyel Standartlar kuruluşu (JIS) tarafından geliştirilen “JIS D 0205 Otomotiv parçaları için hava koşullarına dayanıklılık test yöntemi” standardında, plastiklerden, sentetik derilerden, tekstillerden, vulkanize kauçuklardan ve benzer malzemelerden yapılmış otomobil parçalarının ve yüzey işlemiyle işlenmiş ve hava koşullarına dayanıklılığı bozulmaya müsait otomotiv parçalarının hava koşullarına dayanıklılığını belirlemek için test yöntemleri açıklanmaktadır. Bu standardın uygulanacağı parça tipleri, kabul ile ilgili taraflar arasında kararlaştırılmıştır.

Bu standardın amaçları doğrultusunda, şu terimler ve tanımlar geçerlidir:

• Hava koşullarına dayanıklılık, doğal ortamlar arasında, esas olarak güneş ışığı, yağmur ve kar, sıcaklık, nem ve ozondan kaynaklanan bozulmalara karşı direnci ifade eder.
• Işık direnci, hava koşullarına dayanıklılıklar arasında, güneş ışığı, sıcaklık ve nemden kaynaklanan bozulmalara karşı direnci ifade eder.
• Ozon direnci, hava koşullarına dayanıklılıklar arasında, ozon nedeniyle kauçuğun çatlamasına karşı direnci ifade eder.
• Açık hava maruziyeti testi, hava koşullarına dayanıklılık, ışık direnci ve ozon direncinin doğal çevre koşulları altında araştırılacağı test yöntemidir.
• Hızlandırılmış test, hava koşullarına dayanıklılık, ışık direnci ve ozon direncinin doğal ortamlara yakın ve hızlandırılabilir koşullar altında araştırılacağı test yöntemidir.
• Göç eden leke, boyalı filmlerin, dış parçaların, sentetik derilerin, plastiklerin ve diğerlerinin dış yüzeylerinin, bunlarla temas halinde kullanılan kauçuk parçalar, yapıştırıcılar, plastikler ve diğerlerinin neden olduğu renk bozulması özelliğidir.
• Sentetik deri, görünümü ve işlevleri doğal derilere yakın olan vinil klorür deri ve vinil klorür levha gibi yüzey kaplama malzemeleri için genel terimdir.

Test türleri, kullanılan aparat ve standart içinde verilen tabloda verilen duruma göre açık hava maruziyeti testi ve hızlandırılmış test olarak sınıflandırılır. Ayrıca, bu testler, tabloda verildiği gibi servis ortamlarının sınıflandırılmasına uygulanır. Bu tabloya göre sınıflandırma ve test türleri şu şekildedir:

• Açık hava maruz kalma testi
  • Açık hava koşullarına dayanıklılık testi (doğrudan maruz kalma testi, kara kutu maruziyet testi)
  • Açık hava ışığa dayanıklılık testi (cam altı maruziyet testi, cam altı kara kutu maruziyet testi)
  • Açık hava ozon direnci testi
• Hızlandırılmış test
  • Hızlandırılmış hava koşullarına dayanıklılık testi (güneş ışığı karbon ark lambası hava koşullarına dayanıklılık testi)
  • Hızlandırılmış ışık direnci testi (güneş ışığı karbon ark lambası ışık direnci testi, ultraviyole ışınları karbon ark lambası ışık direnci testi)
  • Hızlandırılmış ozon direnci testi

Hizmet ortamının sınıflandırılması, standart içinde verilen başka bir tabloda şu şekilde gösterilmiştir:

• Parçaların doğrudan ışığa maruz kaldığı ortam (standart, yüksek sıcaklık)
• Parçaların camdan geçen ışığa maruz kaldığı ortam (standart, yüksek sıcaklık
• Parçaların ışığa maruz kalmadığı, ancak ışığın etkisine maruz kaldığı ortam

Bu standarda göre test birimleri şu şekilde olmalıdır:

• Test birimleri genellikle parçalar olmalıdır.
• Koşulların testler için uygun olmadığı durumlarda, tabloda verilen test parçaları kullanılabilir. Ancak, bunların parçalardan kesilmesi gerekiyorsa, kalınlıkları parçaların kalınlıkları ile aynı olmalıdır.
• Bir seferde test edilecek birim sayısı tercihen üç parça veya daha fazla olmalıdır.
• Test öncesi ve sonrası karşılaştırma kolaylığı için, periyodik gözlem ve testten sonraki ölçüm için test parçası ile aynı partiden alınan bir veya daha fazla parça, korunmuş numuneler olarak ayrılmalıdır.

Açık hava koşullarına dayanıklılık testi yapılırken test ekipmanının kurulacağı test yerinin ortamı, test parçaları üzerinde hava koşullarına dayanıklılık testi için uygun çevresel koşullara sahip iyi havalandırılan bir yer olmalı ve çevresi, test parçalarının maruz kalma koşullarını olumsuz yönde etkileyecek ağaçlardan, binalardan ve tesislerden arındırılmış olmalıdır. Test yerinin yıllık ortalama sıcaklığı tercihen 14 derece veya üzeri olmalıdır.

Test aparatı şu şekilde olmalıdır:

• Test aparatının çerçevesinin ilgili elemanları ve donanımı uygun korozyon önleyici işlemle işlenmelidir.
• Test aparatında, güneş radyasyonunun miktarını ölçmek için bir entegre aktinometre şunlara uygun olarak kurulmalıdır:
  • Güneş ışığının toplam radyant enerjisini ölçebilen bir entegre aktinometre kullanılmalıdır.
  • Entegre aktinometrenin ışık alan yüzeyi, test parçalarının montaj yüzeyi ile aynı açıda olmalıdır.
  • Entegre aktinometrenin ışık alan yüzeyine yapışan toz genellikle günde bir kez uygun şekilde temizlenmelidir.
• Test parçalarının montaj araçları olarak genellikle plastikten yapılmış izolatörler, durdurma pimleri ve benzerleri kullanılmalıdır.
• Test cihazının yapısı şu şekilde olmalıdır:
  • Doğrudan maruz kalma testi durumunda, test cihazı JIS Z 2381 standardına belirtilen doğrudan maruz kalma cihazı olmalıdır. Cihazın bir örneği standart ekinde yer almaktadır.
  • Kara kutu maruz kalma testi durumunda, iç sıcaklığı ayarlanabilir ve üst kısmı iç ve dış yüzeyleri siyah renkte işlenmiş, montaj yüzeyi görevi gören bir kutu kullanılır. İç sıcaklık ayarlama aygıtı olmayan bir kutu (JIS Z 2381 standardında belirtilen siyah kutu açığa çıkarma aygıtı) da kullanılabilir. Ancak, bu durumda siyah panelli bir termometre ile donatılmalıdır. Cihazın bir örneği standart ekinde yer almaktadır.

Yıllardır çok geniş bir yelpazede gerçekleştirdiği test, ölçüm, analiz ve değerlendirme çalışmaları ile her sektörden işletmelere destek olmaya çalışan kuruluşumuz, bilim ve teknoloji alanında dünyada yaşanan gelişmeleri yakından takip eden ve sürekli kendini geliştiren güçlü bir çalışan kadrosuna sahiptir. Bu çerçevede işletmelere “JIS D 0205 Otomotiv parçaları için hava koşullarına dayanıklılık test yöntemi” standardına uygun test hizmetleri de verilmektedir.