ISO 1940 Mekanik Titreşim - Rijit Rotorların Denge Kalite Gereksinimleri

Uluslararası Standartlar Örgütü (ISO) tarafından geliştirilen “ISO 1940 Mekanik titreşim - Rijit rotorların denge kalite gereksinimleri” standardı, aynı başlık altında şu bölümlerden oluşmaktadır:

ISO 1940-1 Bölüm 1: İzin verilen kalan dengesizliğin belirlenmesi
ISO 1940-2 Bölüm 2: Denge hataları

ISO 1940-1 standardın, dengesizliği belirleme ve rijit rotorların ilgili kalite gereksinimlerini belirleme konusunda öneriler içermektedir. Bu standart şunları belirtir:

Bir veya iki düzlemde dengesizliğin gösterimi
İzin verilen kalan dengesizliği belirleme yöntemleri
Bunu düzeltme düzlemlerine tahsis etme yöntemleri
Bir rotorun kalan dengesizlik durumunu ölçüm yoluyla belirleme yöntemleri
Kalan dengesizlik tanımlamasıyla ilişkili hataların özeti

Standart içinde verilen tablo ve şekilde, dünya çapındaki deneyime dayalı olarak, rijit rotorların tiplerine, kütlelerine ve maksimum servis hızlarına göre denge kalite gereksinimlerine ilişkin öneriler verilmektedir. Bu standart ayrıca makine üretici firma ile kullanıcısı arasındaki ilişkileri kolaylaştırmayı amaçlamaktadır. Bu standartta belirtilen terminoloji, teknik özelliklerin belirlenmesinde kullanılabilir.

Kalan dengesizliğin belirlenmesiyle ilişkili hataların ayrıntılı değerlendirmesi bu standartta yer almamaktadır. ISO 1940-2 standardı bu hatalarla ilgilenir. ISO 1940-1 standardı esnek rotorlar için izin verilen kalan dengesizlikleri tanımlamaz. Bunlar “ISO 5343 Esnek rotor dengesinin değerlendirilmesi için kriterler” standardında ele alınmıştır. Dengeleme yöntemleri ise açıklanmamıştır.

Önerilen denge kalite dereceleri herhangi bir rotor grubu için kabul spesifikasyonları olarak hizmet etmek için tasarlanmamıştır. Bunun yerine büyük eksikliklerin yanı sıra abartılı veya ulaşılamaz gereksinimlerin nasıl önleneceğine dair göstergeler vermek içindir. Ayrıca daha kapsamlı araştırmalar için bir temel olarak da hizmet edebilir, örneğin laboratuvarda veya sahada ölçümle gerekli denge kalitesinin daha kesin bir şekilde belirlenmesi gerektiğinde. Önerilen sınırlara gereken önem verilirse, büyük olasılıkla tatmin edici çalışma koşulları beklenebilir. Ancak, bu önerilerden sapmaların gerekli olduğu durumlar olabilir, örneğin alışılmadık yapı veya geometri nedeniyle.

ISO 1940-2 standardı esas olarak, rijit rotorların dengeleme sürecindeki hataların belirlenmesi, hataların değerlendirilmesi, hataların hesaba katılmasına ilişkin kılavuzlar ve herhangi iki düzeltme düzlemindeki kalıcı dengesizliğin değerlendirilmesi konularını içermektedir.

Daha sonra bu standardın yerini “ISO 21940-14 Mekanik titreşim - Rotor dengeleme - Bölüm 14: Denge hatalarını değerlendirme prosedürleri” standardı almıştır. Bu standart da ese olarak şu durumlar için gereklilikleri belirtir:

Bir rotorun dengesizlik ölçüm sürecindeki hataların belirlenmesi
Belirlenen hataların değerlendirilmesi
Hataların dikkate alınması

Bu yeni standart hem dengelemeden hemen sonra hem de kullanıcı tarafından denge kalitesinin daha sonra kontrol edilmesi için, kalan dengesizlik açısından denge kabul kriterlerini belirtir. Bu standart, ana tipik hatalar için, bunların azaltılmasına yönelik yöntemleri bilgilendirici bir ekte listeler.

Dengeleme makinesi denge hataları şu şekilde sınıflandırılabilir:

Büyüklük ve açının hesaplama veya ölçüm yoluyla değerlendirilebildiği sistematik hatalar
Büyüklük ve açının aynı koşullar altında gerçekleştirilen bir dizi ölçüm boyunca öngörülemeyen bir şekilde değiştiği rastgele değişken hatalar
Maksimum büyüklüğün değerlendirilebildiği veya tahmin edilebildiği, ancak açısının belirsiz olduğu skaler hatalar

Kullanılan üretim süreçlerine bağlı olarak, aynı hata bir veya daha fazla kategoriye yerleştirilebilir. Meydana gelebilecek hata kaynaklarına örnekler standart içinde listelenmiştir. Bu hatalardan bazıları standart ekinde daha ayrıntılı olarak ele alınmıştır (Ek A).

Dengeleme makinesi sistematik hata kaynaklarına örnekler şunlardır:

Tahrik milindeki içsel dengesizlik
Mandreldeki içsel dengesizlik
Tahrik elemanının rotor mili eksenindeki radyal ve eksenel kaçıklığı
Dengelenecek bileşen arasındaki uyumda veya dengeleme makinesi mandrelindeki radyal ve eksenel kaçıklık
Dengeleme için kullanılan miller ve destek yüzeyleri arasındaki eşmerkezliliğin olmaması
Servis yatakları olmayan ve rotoru desteklemek için kullanılan yuvarlanan eleman yataklarının radyal ve eksenel kaçıklığı
Dengelemeden sonra takılan yuvarlanan eleman servis yataklarının dönen yuvalarının (ve yollarının) radyal ve eksenel kaçıklığı
Kama ve kama yuvalarından kaynaklanan dengesizlik
Rotor veya mandreldeki artık manyetizma
Yeniden montaj hataları
Dengeleme ekipmanı ve enstrümantasyon hataları
Servis mili ve dengeleme mandreli çapları arasındaki farklar
Üniversal mafsal kusurları
Dengeleme sırasında rotorda geçici eğilme
Dengelemeden sonra rotorda kalıcı eğilme

Dengeleme makinesinin rastgele değişken hata kaynaklarına örnekler şunlardır:

Gevşek parçalar
Sıkışmış sıvılar veya katılar
Termal etkilerden kaynaklanan bozulma
Rüzgar etkileri
Tahrik elemanı olarak gevşek bir kaplin kullanımı
Rotor sabitken yerçekimi etkilerinden kaynaklanan yatay rotordaki geçici eğilme

Dengeleme makinesi skaler hata kaynaklarına örnekler şunlardır:

Dengeleme işleminden sonra sökülecek olan arayüzlerdeki boşluktaki değişiklikler
Üniversal mafsallarda aşırı boşluk
Mandrel veya şaftta aşırı boşluk
Tasarım ve üretim toleransları
Dengeleme makinesi destek silindirlerinin çapları ve rotor mil çapı aynıysa, neredeyse aynıysa veya tam sayı oranına sahipse, bunların kaçıklığı

Kuruluşumuz, bilim ve teknoloji alanında dünyada yaşanan gelişmeleri yakından takip eden ve sürekli kendini geliştiren güçlü bir çalışan kadrosuna sahiptir. Çeşitli sektörlerdeki işletmeler için verilen çok sayıda test, ölçüm, analiz ve değerlendirme çalışmaları arasında, “ISO 1940 Mekanik titreşim - Rijit rotorların denge kalite gereksinimleri” standardına uygun test hizmetleri de bulunmaktadır.