BTEX (Benzen, Toluen, Etilbenzen ve Ksilen) Testi

BTEX tek bir kimyasal değildir, esas olarak şu kimyasal bileşiklerin bir grubudur: benzen, toluen, etilbenzen ve ksilen. BTEX, genel olarak benzin gibi petrol ürünlerinde bulunan doğal olarak oluşan kimyasallardan oluşur. Başka bir ifade ile BTEX, endüstriyel ortamlarda bulunan adı geçen dört yaygın uçucu organik bileşiğin (VOC) bir kısaltmasıdır. Bunlar çok çeşitli tesislerde ve ürünlerde bulunan iyi bilinen tehlikeli bileşiklerdir, ancak hepsi doğal olarak ham petrol ve doğal gazda bulunur. Çevreye kaçışları çoğunlukla her birinin rafinasyon süreçlerinin bir sonucudur, ayrıca çeşitli endüstriyel ve farmasötik süreçlerde kullanılırlar.

Bu uçucu organik bileşiklere (VOC) daha yakından bakılacak olursa:

• Benzen: Bu renksiz, hoş kokulu bileşik hızla buharlaşır ve oldukça yanıcıdır. Doğal olarak ham petrol ve doğal gazın bir bileşeni olarak bulunur ve ayrıca volkanlardan, orman yangınlarından ve sigaralardan çıkan dumanda da bulunabilir. Bileşik ham petrol rafinasyon süreci sırasında yakalanabilir. Bir zamanlar kurşun yerine kullanılan önemli bir benzin katkı maddesidir.

Benzen insanlar için son derece zararlıdır. Düşük seviyelerde maruz kalma uyuşukluğa, baş dönmesine, kafa karışıklığına, hızlı veya düzensiz kalp atışına ve titremelere neden olabilir. Benzene uzun süreli maruz kalmanın kansere neden olduğu bilinmektedir. Aşırı yüksek benzen konsantrasyonları ölümcüldür. ABD Çevre Koruma Ajansı’na (EPA) göre benzin, hacimce yüzde 0,62’den fazla benzen içermemelidir. ABD İş Sağlığı ve Güvenliği İdaresi (OSHA), benzen için izin verilen maruz kalma sınırını sekiz saatlik bir iş günü boyunca 1 ppmv olarak açıklamıştır. Ayrıca 15 dakika boyunca 5 ppmv bir tepe sınırı açıklamıştır.

• Toluen: Güçlü bir çözücü kokusuna sahip renksiz bir sıvıdır. Rafinasyon işlemi sırasında yakalanan ve tutkal, reçine, çözücü, tiner, cila, tırnak cilası, yapıştırıcı ve plastik ürünlerin üretiminde kullanılan ham petrolün küçük bir bileşenidir. Toluene maruz kalan kişiler sarhoşluğa benzer etkiler yaşar. Uzun süreli maruziyet görme ve işitme kaybına yol açabilir. Tanınmış bir kanserojen değildir. OSHA, toluen için izin verilen maruz kalma sınırını sekiz saatlik bir gün boyunca 200 ppmv olarak açıklamıştır.
• Etilbenzen: Bu renksiz, hoş kokulu bileşik oda sıcaklığında gaz halindedir ve oldukça yanıcıdır. Rafinasyon sırasında ham petrolden elde edilen etilbenzen, stiren üretiminde yaygın olarak kullanılır. Ayrıca mürekkep ve boyalarda çözücü olarak yaygın olarak kullanılır ve motor yakıtının yanmasının bir yan ürünüdür. Yüksek seviyelerde etilbenzene maruz kalmak işitme kaybına ve böbrek hasarına neden olabilir. Ayrıca kanserli tümörlerin oluşumuna yol açabilir. EPA, içme suyunun 700 ppbv’den fazla etilbenzen içeremeyeceğini şart koşar. OSHA, etilbenzen için izin verilen maruz kalma sınırını sekiz saatlik bir gün boyunca 100 ppmv olarak açıklamıştır.
• Ksilen: Bileşik üç izomer halinde gelir (farklı yapılarda aynı kimyasal formüller). Plastik ve polyester giyim üretiminde kullanılan renksiz, yağlı, yanıcı bir maddedir. Ayrıca yaygın olarak çözücü olarak kullanılır. Yüksek seviyelerde ksilene maruz kalmak baş ağrısına, koordinasyon bozukluğuna, baş dönmesine ve kafa karışıklığına neden olabilir. Kısa süreler boyunca yüksek seviyelerde maruz kalmak cilt tahrişine neden olabilir. Son derece yüksek seviyelerde ölümcüldür, ancak kanserojen olarak kabul edilmez. EPA, içme suyunun 10 ppmv’den fazla ksilen içermemesini zorunlu kılar. OSHA, ksilen için izin verilen maruz kalma sınırını sekiz saatlik bir gün boyunca 100 ppmv olarak açıklamıştır.

BTEX bileşiklerinin emisyonları aktif veya pasif olarak ölçülebilir:

• Aktif ölçüm: Tesislere hava örnekleri toplamak için gaz kromatografisi kütle spektrometreleri kurulur. Bu sistemler, toplam uçucu organik bileşikler (VOC) emisyon konsantrasyonlarının yanı sıra tek tek bileşiklerin konsantrasyonlarını da dakikalar içinde belirleyebilir. Ancak bu sistemler çok daha karmaşıktır ve bu nedenle çok daha maliyetlidir.
• Pasif ölçüm: BTEX bileşiklerini bilinen oranlarda emen veya toplayan rozetler veya tüpler izleme noktalarına yerleştirilir ve daha sonra toplanır. Numuneler daha sonra iyon kromatografisi veya plazma kütle spektrometrisi kullanılarak BTEX konsantrasyonlarının tanımlandığı laboratuvarlara gönderilir.

Ölçüm ekipmanının bir tesisin dışına yerleştirilmesi kritik öneme sahiptir. Öngörülemeyen ortam koşulları, ekipmanın bir emisyon noktasından ne kadar uzağa yerleştirilirse okumaların o kadar az doğru olması anlamına gelir.

BTEX, dünya çapında çok sıkı bir şekilde düzenlendiği için, onu ortadan kaldırmanın birçok yolu vardır, bunlar şunları içerir:

• Rafinasyon veya üretim süreçleri sırasında bileşikleri izole etmek ve bunları başka yerlerde yeniden kullanıma veya satışa hazırlamak.
• Biyolojik bozunma veya adsorptif filtrasyon dahil olmak üzere mevcut arıtma teknolojisini kullanmak.
• Bileşikleri işleme veya üretimden uzaklaştırmak ve yakmak.

Bazı uzaklaştırma yöntemleri sorunu diğerlerinden daha eksiksiz bir şekilde çözer. Örneğin, BTEX bileşiklerini yeniden kullanmak veya satmak sadece nihai emisyonlarını geciktirir. Aktif karbon filtreleri pahalıdır ve zamanla performansları azaldığından sık sık değiştirilmelidir. BTEX bileşiklerini yakmak, yanmalarının yan ürünlerinden biri karbon dioksit olduğu için dokunulmadan kaçmalarına izin vermek kadar kötüdür.

BTEX bileşiklerini ortadan kaldırmanın başka doğal yolları da vardır. Örneğin, bileşiklerin bazıları doğal güneş ışığında bozulur. Bileşikler ayrıca hem aerobik hem de anaerobik koşullar altında mikroorganizmalar tarafından metabolize edilebilir.

Kuruluşumuz, bilim ve teknoloji alanında dünyada yaşanan gelişmeleri yakından takip eden ve sürekli kendini geliştiren güçlü bir çalışan kadrosuna sahiptir. Çeşitli sektörlerdeki işletmeler için verilen çok sayıda test, ölçüm, analiz ve değerlendirme çalışmaları arasında, BTEX (benzen, toluen, etilbenzen ve ksilen) testi hizmetleri de bulunmaktadır.