EN ISO 14045 Çevre Yönetimi - Ürün Sistemlerinin Eko-Verimlilik Değerlendirmesi - İlkeler, Gereklilikler ve Kılavuzlar

Bir Avrupa standardı olan ve daha sonra Uluslararası Standartlar Örgütü (ISO) tarafından yayınlanan “EN ISO 14045 Çevre yönetimi - Ürün sistemlerinin eko-verimlilik değerlendirmesi - İlkeler, gereklilikler ve kılavuzlar” standardında, ürün sistemleri için eko-verimlilik değerlendirmesine yönelik ilkeler, gereklilikler ve yönergeler açıklanmaktadır. Bunlara şunlar dahildir:

• Eko-verimlilik değerlendirmesinin hedef ve kapsam tanımı
• Çevresel değerlendirme
• Ürün sistemi değer değerlendirmesi
• Eko-verimliliğin nicelleştirilmesi
• Yorumlama (kalite güvencesi dahil)
• Raporlama
• Eko-verimlilik değerlendirmesinin eleştirel incelemesi

Bu standarda, çevresel etki ve değer kategorilerinin belirli seçimlerine ilişkin gereklilikler, öneriler ve yönergeler dahil değildir. Eko-verimlilik değerlendirmesinin amaçlanan uygulaması, hedef ve kapsam tanımlama aşamasında dikkate alınır, ancak sonuçların gerçek kullanımı bu uluslararası standardın kapsamı dışındadır.

Bu standardın amaçları doğrultusunda, ISO 14050 standardında tanımlanan terimlerin yanı sıra şu terimler ve tanımlar geçerlidir:

• Ürün, herhangi bir mal veya hizmettir.
• Ürün akışı, başka bir ürün sistemine girer veya başka bir ürün sisteminden çıkar ürünleri ifade eder.
• Ürün sistemi, temel ve ürün akışlarına sahip birim süreçlerinin bir veya daha fazla tanımlanmış işlevi yerine getirmesi ve bir ürünün yaşam döngüsünü modellemesidir.
• Çevresel yön, bir organizasyonun faaliyetlerinin veya ürünlerinin veya hizmetlerinin çevreyle etkileşime girebilen unsurudur. Önemli bir çevresel yönün önemli bir çevresel etkisi vardır veya olabilir.
• Çevresel performans, çevresel yönlerle ilgili ölçülebilir sonuçlardır.
• Eko-verimlilik, bir ürün sisteminin çevresel performansını ürün sistemi değerine bağlayan sürdürülebilirlik yönüdür.
• Ürün sistemi değeri, bir ürün sistemine atfedilen değer veya arzu edilirlik seviyesidir. Ürün sistemi değeri, işlevsel, parasal, estetik gibi kriterler dahil olmak üzere farklı değer yönlerini kapsayabilir.
• Ürün sistemi değer göstergesi, ürün sistemi değerini temsil eden sayısal niceliktir. Ürün sistemi değer göstergesini ifade etmek için fiziksel ve parasal birimler veya göreceli derecelendirmeler ve puanlamalar gibi çeşitli birimler kullanılabilir.
• Eko-verimlilik göstergesi, bir ürün sisteminin çevresel performansını ürün sistemi değerine bağlayan ölçüdür.
• Eko-verimlilik profili, yaşam döngüsü etki değerlendirmesi sonuçlarını ürün sistemi değer değerlendirmesi sonuçlarına bağlayan eko-verimlilik değerlendirme sonuçlarıdır.
• Ağırlıklandırma faktörü, bir ağırlıklandırma modelinden türetilen ve atanmış bir yaşam döngüsü envanter sonucunu, bir yaşam döngüsü etki kategorisi göstergesi sonucunu veya bir ürün sistemi değer göstergesini ağırlıklandırma göstergesinin ortak birimine dönüştürmek için uygulanan eko-verimlilik faktörüdür.
• Duyarlılık analizi, bir çalışmanın sonucu üzerindeki yöntemler ve verilerle ilgili yapılan seçimlerin etkilerini tahmin etmek için sistematik prosedürlerdir.
• Belirsizlik analizi, model yanlışlığı, girdi belirsizliği ve veri değişkenliğinin kümülatif etkileri nedeniyle bir yaşam döngüsü envanter analizi veya ürün sistemi değer değerlendirmesinin sonuçlarındaki belirsizliği ölçmek için sistematik prosedürdür.

Şu ilkeler temel ilkelerdir ve hem eko-verimlilik değerlendirmesinin planlanması hem de yürütülmesiyle ilgili kararlara rehberlik eder:

• Yaşam döngüsü perspektifi: Eko-verimlilik değerlendirmesi, hammadde çıkarma ve ediniminden, enerji ve malzeme üretimi ve imalatına, kullanım ve kullanım ömrü sonu işlemine ve nihai bertarafa kadar tüm yaşam döngüsünü ele alır. Böyle sistematik bir genel bakış ve perspektif sayesinde, yaşam döngüsü aşamaları veya bireysel süreçler arasındaki potansiyel bir etkinin kayması belirlenebilir ve genel bir eko-verimlilik açısından değerlendirilebilir.
• Tekrarlı yaklaşım: Eko-verimlilik değerlendirmesi tekrarlı bir tekniktir. Bir eko-verimlilik değerlendirmesinin bireysel aşamaları diğer aşamaların sonuçlarını kullanır. Aşamalar içindeki ve arasındaki tekrarlı yaklaşım, eko-verimlilik değerlendirmesinin ve raporlanan sonuçların kapsamlılığına ve tutarlılığına katkıda bulunur.
• Şeffaflık: Eko-verimlilik değerlendirmesindeki içsel karmaşıklık nedeniyle, şeffaflık, sonuçların doğru bir şekilde yorumlanmasını sağlamak için eko-verimlilik değerlendirmesinin yürütülmesinde önemli bir rehber ilkedir.
• Kapsamlılık: Bir eko-verimlilik değerlendirmesi, çevre ve ürün sistemi değerinin tüm niteliklerini ve yönlerini dikkate alır. Bir eko-verimlilik değerlendirmesi içindeki tüm nitelikleri ve yönleri dikkate alarak, olası uzlaşmalar belirlenebilir ve değerlendirilebilir.
• Bilimsel yaklaşımın önceliği: Bir eko-verimlilik değerlendirmesi içindeki kararlar tercihen bilimsel verilere, metodolojiye ve diğer kanıtlara dayanır. Bu mümkün değilse, uluslararası sözleşmelere dayalı kararlar kullanılabilir. Ne bilimsel bir temel varsa ne de uluslararası sözleşmelere başvurulamazsa, kararlar değer seçimlerine dayalı olabilir.

Bir eko-verimlilik değerlendirmesi şu aşamalardan oluşur:

• Hedef ve kapsam tanımı (sistem sınırları, yorumlama ve sınırlamalar dahil)
• Çevresel değerlendirme
• Ürün sistemi değer değerlendirmesi
• Eko-verimliliğin nicelleştirilmesi
• Yorumlama (kalite güvencesi dahil)

Kuruluşumuz, çeşitli sektörlerdeki işletmeler için verdiği sayısız test, ölçüm, analiz ve değerlendirme çalışmaları arasında, eğitimli ve uzman bir kadro ve gelişmiş teknolojik donanımı ile, “EN ISO 14045 Çevre yönetimi - Ürün sistemlerinin eko-verimlilik değerlendirmesi - İlkeler, gereklilikler ve kılavuzlar” standardında tanımlanan test hizmetleri de vermektedir.