EN ISO 7438 Metalik Malzemeler - Bükme Testi

Temeli bir Avrupa standardı olan ve sonrasında Uluslararası Standartlar Teşkilatı (ISO) tarafından yayınlanan “EN ISO 7438 Metalik malzemeler - Bükme testi” standardında, metalik malzemelerin bükülme sırasında plastik deformasyona uğrama yeteneğini belirlemek için bir yöntem açıklanmaktadır. Bu standart, ilgili ürün standardında belirtildiği gibi metalik ürünlerden alınan test parçaları için geçerlidir. Diğer standartların mevcut olduğu tam kesitli borular veya kaynaklı bağlantılar gibi belirli malzemeler veya ürünler için geçerli değildir.

Bükme testi, yükleme yönünü değiştirmeden, belirli bir bükme açısına ulaşılana kadar, yuvarlak, kare, dikdörtgen veya çokgen kesitli bir test parçasının bükülerek plastik deformasyona tabi tutulmasından oluşur. Test parçasının iki bacağının eksenleri, bükme eksenine dik bir düzlemde kalır. 180 derece bükme durumunda, iki yan yüzey, ürün standardının gereksinimlerine bağlı olarak, birbirine düz bir şekilde uzanabilir veya belirli bir mesafede paralel olabilir, bu mesafeyi kontrol etmek için bir ek parça kullanılır.

Genel olarak bükme testi, şu cihazlarla donatılmış test makinelerinde veya preslerde gerçekleştirilmelidir:

• Standart içinde verilen şekilde gösterildiği gibi iki destekli ve bir kalıplı bükme cihazı
• Standart içinde verilen şekilde gösterildiği gibi bir V bloğu ve bir kalıplı bükme cihazı
• Standart içinde verilen şekilde gösterildiği gibi bir kelepçeli bükme cihazı

Testlerde ayrıca şu ekipman kullanılır:

• Destekli ve kalıplı bükme cihazı: Desteklerin uzunluğu ve kalıp genişliği, test parçasının genişliğinden veya çapından daha büyük olmalıdır. Kalıp çapı ürün standardı tarafından belirlenir. Test parçası destekleri ve kalıp yeterli sertlikte olmalıdır. Aksi belirtilmediği takdirde, destekler arasındaki mesafe, standart içinde verilen formüle uygun olmalıdır ve bükme testi sırasında değişmemelidir. Destekler arasındaki mesafe belirli bir uzunluktan küçük veya eşit olarak belirtildiğinde, bu, test sırasında sıkıştırmaya ve test parçasının gerilmeli olarak şekillendirilmesine neden olabilir.
• V-bloklu bükme cihazı: V-blokun konik yüzeyleri belirli bir açı oluşturmalıdır. V-blokun kenarları, test parçasının kalınlığının 1 ila 10 katı arasında bir yarıçapa sahip olmalı ve yeterli sertliğe sahip olmalıdır.
• Kelepçeli bükme cihazı: Cihaz, bir kelepçe ve yeterli sertlikte bir kalıptan oluşur. Test parçasına kuvvet uygulamak için bir kaldıraçla donatılmış olabilir. Kelepçenin sol yüzünün konumu test sonuçlarını etkileyebileceğinden, kelepçenin sol yüzü standart içinde verilen şekilde gösterildiği gibi dairesel kalıp şeklinin merkezinden geçen dikey çizgiye kadar veya ötesine ulaşmamalıdır.

Genel olarak testte yuvarlak, kare, dikdörtgen veya çokgen kesitli test parçaları kullanılmalıdır. Test parçalarının örneklenmesi sırasında kesme veya alevle kesme ve benzeri işlemlerden etkilenen malzemenin herhangi bir alanı çıkarılmalıdır. Ancak, etkilenen kısımları çıkarılmamış bir test parçasının test edilmesi, sonuç tatmin edici olduğu takdirde kabul edilebilir.

Dikdörtgen test parçalarının kenarları, şu değerleri aşmayan bir yarıçapa yuvarlatılmalıdır:

• Test parçalarının kalınlığı 50 mm veya daha fazla olduğunda 3 mm.
• Test parçalarının kalınlığı 50 mm’den az ve 10 mm’ye (dahil) eşit veya daha fazla olduğunda 1,5 mm.
• Kalınlık 10 mm’den az olduğunda 1 mm.

Yuvarlatma, test sonuçlarını olumsuz etkileyebilecek enine çapak, çizik veya iz oluşmayacak şekilde yapılmalıdır. Ancak kenarları yuvarlatılmamış bir test parçasının test edilmesi, sonucun tatmin edici olması koşuluyla kabul edilebilir.

İlgili standartta aksi belirtilmediği takdirde, test parçasının genişliği şu şekilde olmalıdır:

• Ürün genişliği 20 mm veya daha az ise, ürün genişliği ile aynı olmalıdır.
• Ürün genişliği 20 mm’den fazla olduğunda:
  • 3 mm’den az kalınlıktaki ürünler için (20 mm artı/eksi 5 mm olmalıdır.
  • 3 mm veya daha fazla kalınlıktaki ürünler için 20 mm ile 50 mm arasında olmalıdır.

Sac, şerit ve kesitlerden oluşan test parçalarının kalınlığı, test edilecek ürünün kalınlığına eşit olmalıdır. Ürünün kalınlığı 25 mm’den fazlaysa, en az 25 mm kalınlığa ulaşmak için bir yüzey işlenerek azaltılabilir. Bükme sırasında, işlenmemiş taraf test parçasının gerilim tarafındaki yüzeyinde olmalıdır.

Yuvarlak veya çokgen kesitli test parçalarının kesiti, çapı (yuvarlak kesit için) veya içine yazılmış daire çapı (çokgen kesit için) 30 mm’yi geçmiyorsa, ürünün kesitine eşit olmalıdır. Test parçasının çapı veya içine yazılmış daire çapı 30 mm’yi aştığında ve 50 mm’ye kadar olduğunda, 25 mm’den az olmamak üzere azaltılabilir. Çap veya içine yazılmış daire çapı 50 mm’yi aştığında, 25 mm’den az olmamak üzere azaltılabilir. Bükme sırasında işlenmemiş taraf, test parçasının çekme tarafındaki yüzeyinde olmalıdır.

Dövme, döküm ve yarı mamul ürünler söz konusu olduğunda, test parçasının ve numune almanın boyutları genel teslimat şartlarında tanımlandığı gibi veya anlaşma ile belirlenmelidir.

Anlaşmaya göre, yukarıda belirtilenlerden daha büyük genişlik ve kalınlığa sahip test parçaları bükme testine tabi tutulabilir.

Test parçasının uzunluğu, test parçasının kalınlığına ve kullanılan test ekipmanına bağlıdır.

Genel olarak, testler 10 derece ile 35 derece arasındaki ortam sıcaklığında gerçekleştirilir. Gerektiğinde kontrollü koşullar altında gerçekleştirilen testler 23 derece artı/eksi 5 derece sıcaklıkta yapılmalıdır.

Yıllardır çok geniş bir yelpazede gerçekleştirdiği test, ölçüm, analiz ve değerlendirme çalışmaları ile her sektörden işletmelere destek olmaya çalışan kuruluşumuz, bilim ve teknoloji alanında dünyada yaşanan gelişmeleri yakından takip eden ve sürekli kendini geliştiren güçlü bir çalışan kadrosuna sahiptir. Bu çerçevede işletmelere “EN ISO 7438 Metalik malzemeler - Bükme testi” standardına uygun test hizmetleri de verilmektedir.