ISO 11665 Pomiar radioaktywności otoczenia – powietrze: Radon-222

Norma ISO 11665 „Pomiar radioaktywności otoczenia – powietrze: radon-222”, opracowana przez Międzynarodową Organizację Normalizacyjną (ISO), składa się z następujących podrozdziałów opublikowanych pod tym samym tytułem:

• Norma „ISO 11665-1 Część 1: Pochodzenie radonu i jego krótkotrwałych produktów rozpadu oraz związane z tym metody pomiaru” zawiera wytyczne dotyczące pomiaru stężenia aktywności radonu-222 w powietrzu i potencjalnego stężenia energii alfa jego krótkotrwałych produktów rozpadu.

Metody pomiaru dzielą się na trzy kategorie:

• Metody pomiaru punktowego
• Metody pomiaru ciągłego
• Zintegrowane metody pomiaru.

Niniejsza norma obejmuje różne powszechnie stosowane metody pomiaru radonu-222 i jego krótkożyciowych produktów rozpadu w powietrzu. Zawiera również wytyczne dotyczące określania niepewności nieodłącznie związanej z metodami pomiarowymi opisanymi w poszczególnych jej rozdziałach.

• Norma „ISO 11665-2 Część 2: Zintegrowana metoda pomiaru do wyznaczania średniego stężenia energii potencjalnej alfa krótkożyciowych produktów rozpadu” opisuje zintegrowane metody pomiaru krótkożyciowych produktów rozpadu radonu-222. Norma ta określa wskaźniki i warunki pracy przyrządów pomiarowych związanych z pomiarem średniego stężenia energii potencjalnej alfa krótkożyciowych produktów rozpadu radonu-222 w powietrzu.

Niniejsza norma dotyczy próbek pobieranych w okresach od kilku tygodni do jednego roku. Norma ta nie ma zastosowania do systemów z maksymalnym okresem pobierania próbek krótszym niż jeden tydzień.

Opisana metoda pomiaru ma zastosowanie do próbek powietrza o stężeniu energii potencjalnej alfa krótkotrwałych produktów rozpadu radonu-222 większym niż 10 nJ/m3 i mniejszym niż 1000 nJ/m3.

Wyłącznie w celach informacyjnych norma ta zajmuje się również przypadkiem produktów rozpadu radonu-220, biorąc pod uwagę podobieństwo zachowania izotopów radonu 222 i 220.

Zasadniczo zintegrowany pomiar potencjalnej koncentracji energii alfa krótkotrwałych produktów rozpadu radonu opiera się na następujących elementach:

• Ciągłe pobieranie próbek krótkotrwałych produktów rozpadu radonu w objętości powietrza reprezentującej badaną atmosferę, przy użyciu wysokowydajnej membrany filtracyjnej.
• Zliczanie i rozróżnianie cząstek alfa emitowanych przez zebrane krótkotrwałe produkty rozpadu radonu-222 w czterech zakresach energii przy użyciu półprzewodnikowego detektora śladów promieniotwórczych.
• Obliczenie potencjalnego stężenia energii alfa krótkotrwałych produktów rozpadu radonu-222.
• Norma „ISO 11665-3 Część 3: Metoda punktowego pomiaru stężenia potencjalnej energii alfa krótkotrwałych produktów rozpadu” opisuje punktowe metody pomiaru służące do określania stężenia aktywności krótkotrwałych produktów rozpadu radonu-222 w powietrzu i obliczania ich stężenia potencjalnej energii alfa.

Norma ta zawiera informacje na temat sposobu wykonywania punktowych pomiarów koncentracji potencjalnej energii alfa po pobraniu próbek przez kilka minut w określonym miejscu oraz warunków pracy przyrządów pomiarowych.

Opisana metoda pomiaru nadaje się do szybkiej oceny potencjalnego stężenia energii alfa. Uzyskanych wyników nie można jednak uogólnić na szacowane roczne potencjalne stężenie energii alfa krótkotrwałych produktów rozpadu radonu-222. Dlatego ten rodzaj pomiaru nie nadaje się do oceny rocznej ekspozycji ani do określenia, czy narażenie obywateli na radon lub produkty rozpadu radonu powinno zostać ograniczone.

Niniejsza metoda pomiaru ma zastosowanie do próbek powietrza o potencjalnym stężeniu energii alfa większym niż 5 nJ/m³. Niniejsza norma nie uwzględnia potencjalnego udziału produktów rozpadu radonu-220.

• Norma „ISO 11665-4 Część 4: Zintegrowana metoda pomiaru do wyznaczania średniego stężenia aktywności z wykorzystaniem pasywnego pobierania próbek i opóźnionej analizy” opisuje zintegrowane techniki pomiaru radonu-222 z wykorzystaniem pasywnego pobierania próbek. Norma ta zawiera wskaźniki i warunki użytkowania czujników do wyznaczania średniego stężenia aktywności radonu-222 w powietrzu na podstawie pomiarów opartych na pasywnym pobieraniu próbek, które są łatwe w użyciu i tanie.

Norma ta obejmuje próbki pobierane w sposób ciągły przez okres od kilku dni do roku. Ta metoda pomiaru ma zastosowanie do próbek powietrza o stężeniu radonu powyżej 5 Bq/m³.

• Norma „ISO 11665-5 Część 5: Metody ciągłego pomiaru stężenia aktywności radonu” opisuje metody ciągłego pomiaru stężenia aktywności radonu-222. Zawiera ona wskaźniki do ciągłego pomiaru zmian czasowych stężenia aktywności radonu w środowiskach otwartych i zamkniętych.

Niniejsza norma ma na celu ocenę zmian w czasie stężenia radonu w środowisku, budynkach użyteczności publicznej, domach i miejscach pracy, w zależności od czynników wpływających, takich jak wentylacja czy warunki meteorologiczne. Opisana metoda pomiaru ma zastosowanie do próbek powietrza o stężeniu radonu powyżej 5 Bq/m³.

• Norma „ISO 11665-6 Część 6: Metody pomiaru stężenia promieniotwórczego in-situ” opisuje punktowe metody pomiaru radonu-222. Norma ta zawiera wytyczne dotyczące wykonywania punktowych pomiarów stężenia promieniotwórczego radonu w środowisku wewnętrznym i zewnętrznym w określonym miejscu w ciągu kilku minut.

Ta metoda pomiaru została opracowana do szybkiej oceny stężenia aktywności radonu w powietrzu. Wyniku nie można przeliczyć na roczną ocenę stężenia aktywności radonu. Dlatego ten rodzaj pomiaru nie nadaje się do oceny rocznej ekspozycji ani do określania, czy należy ograniczyć narażenie obywateli na radon lub produkty jego rozpadu.

Opisana metoda pomiaru ma zastosowanie do próbek powietrza o stężeniu radonu powyżej 50 Bq·m³. Na przykład, za pomocą odpowiedniego urządzenia, stężenie radonu można zmierzyć w punkcie gleby i na granicy materiału z atmosferą.

• Norma „ISO 11665-7 Część 7: Metoda depozycji do szacowania szybkości wydychania powierzchniowego” opisuje wytyczne dotyczące szacowania szybkości emisji powierzchniowej radonu-222 w krótkim okresie (kilka godzin) na styku medium (gleby, skały, materiały budowlane, ściany itp.) z atmosferą w danym miejscu. Oszacowanie to opiera się na pomiarze stężenia aktywności radonu emitowanego z badanej powierzchni i osadzającego się w zbiorniku o znanej objętości w znanym okresie czasu.

Metoda ta ma charakter czysto szacunkowy, ponieważ ilościowe określenie wpływu wielu parametrów na warunki środowiskowe jest trudne. Norma ta ma jednak zastosowanie, szczególnie w przypadku badań, eksploracji zasobów lub badań porównawczych wskaźników emisji w tym samym miejscu. Norma ta nie obejmuje wymagań kalibracyjnych dla urządzeń do szacowania prędkości.

• Norma „ISO 11665-8 Część 8: Metody wstępnych i dodatkowych inspekcji w budynkach” opisuje wymagania dotyczące określania stężenia radonu we wszystkich rodzajach budynków. Budynki obejmują domy jednorodzinne, budynki użyteczności publicznej, budynki przemysłowe, budynki podziemne i tym podobne.

Niniejsza norma zawiera metody pomiaru stosowane do oceny średniego rocznego stężenia radonu w budynkach w fazie wstępnej inspekcji. Dotyczy ona również niezbędnych badań (badań dodatkowych) w celu identyfikacji źródła, dróg przedostawania się i dróg przenoszenia radonu w budynku.

Wreszcie norma ta obejmuje stosowne warunki przeprowadzania testów bezpośrednio po wdrożeniu technik łagodzenia skutków, monitorowania ich skuteczności oraz testowania zrównoważonego zachowania budynku w obliczu radonu.

Norma ta nie dotyczy diagnostyki technicznej budynków ani zaleceń dotyczących prac naprawczych.

• Norma „ISO 11665-9 Część 9: Metody badań szybkości uwalniania materiałów budowlanych” opisuje metodę określania szybkości uwalniania wolnego radonu z partii mineralnych materiałów budowlanych. Norma ta odnosi się do oznaczania uwalniania 222Rn przy użyciu tylko dwóch metod badawczych: ciekłego zliczania scyntylacyjnego i spektrometrii promieniowania gamma (załącznik A i załącznik B). W przypadku zastosowania metod oznaczania opisanych w niniejszej normie, uwalnianie toronu (220Rn) nie wpływa na wynik badania.
• Norma „ISO 11665-10 Część 10: Oznaczanie współczynnika dyfuzji w materiałach wodoszczelnych z wykorzystaniem pomiaru stężenia aktywności” opisuje założenia i warunki brzegowe, jakie muszą spełniać metody określania współczynnika dyfuzji radonu w materiałach wodoszczelnych, takich jak membrany bitumiczne lub polimerowe, powłoki lub farby. Norma ta nie ma zastosowania do materiałów porowatych, w których dyfuzja radonu zależy od porowatości i zawartości wilgoci.
• Norma „ISO 11665-11 Część 11: Metoda badania gazu glebowego poprzez pobieranie próbek z głębokości” opisuje metody badania radonu-222 w gazie glebowym z wykorzystaniem pasywnych i aktywnych metod pobierania próbek in-situ na głębokości od powierzchni do 2 m. Norma ta określa ogólne wymagania dotyczące pasywnych lub aktywnych, a także natychmiastowych lub ciągłych technik pobierania próbek do pomiaru in-situ stężeń aktywności radonu-222 w gazie glebowym.

Stężenie aktywności radonu-222 w glebie można mierzyć metodami pomiaru punktowego lub ciągłego. W metodach pomiaru punktowego (ISO 11665-6) pobieranie próbek gazu glebowego jest wyłącznie aktywne. Metody ciągłe (ISO 11665-5) są natomiast zazwyczaj związane z pasywnym pobieraniem próbek gazu glebowego.

Metody pomiarowe mają zastosowanie do wszystkich rodzajów gleb i są określane zgodnie z ostatecznym wykorzystaniem wyników pomiarów (takich jak obserwacja fenomenologiczna, identyfikacja lub weryfikacja technik ograniczania emisji), z uwzględnieniem oczekiwanego poziomu stężenia radonu-222. Te metody pomiarowe mają zastosowanie do próbek gazu glebowego o stężeniu radonu powyżej 100 Bq/m³. Niniejsza norma uzupełnia normę ISO 11665-7 dotyczącą charakterystyki potencjału radonu w glebie.

• Norma „ISO 11665-12 Część 12: Oznaczanie współczynnika dyfuzji w materiałach wodoodpornych: metoda pomiaru jednostronnego stężenia aktywności membrany” opisuje metodę przeznaczoną do oceny współczynnika dyfuzji radonu w materiałach wodoodpornych, takich jak membrany bitumiczne lub polimerowe, powłoki lub farby, a także założenia i warunki brzegowe, które muszą być spełnione podczas badania.

Metoda badawcza opisana w niniejszej normie umożliwia oszacowanie współczynnika dyfuzji radonu w zakresie od 10⁻⁵ m²/s do 10⁻¹² m²/s z niepewnością wynoszącą od 10% do 40%.

• Norma „ISO 11665-13 Część 13: Oznaczanie współczynnika dyfuzji w materiałach hydroizolacyjnych: metoda dwustronnego badania stężenia aktywności membrany” opisuje różne metody oceny współczynnika dyfuzji radonu w materiałach hydroizolacyjnych, takich jak membrany bitumiczne lub polimerowe, powłoki lub farby, a także założenia i warunki brzegowe, które muszą być spełnione podczas badania. Norma ta nie ma zastosowania do materiałów porowatych, w których dyfuzja radonu zależy od porowatości i zawartości wilgoci. Została ona jednak później wycofana.
• Norma „ISO 11665-14 Część 14: Zapewnienie jakości / kontrola jakości w placówkach kalibracyjnych” jest nadal w fazie rozwoju.
• Norma „ISO 11665-15 Część 15: Zapewnienie jakości/kontrola jakości dla dostawców analiz instrumentów pomiarowych” jest nadal w fazie rozwoju.
• Norma „ISO 11665-16 Część 16: Zapewnienie jakości / kontrola jakości dla producentów urządzeń do pomiaru radonu” jest nadal w fazie rozwoju.

Nasza organizacja, dysponująca kompetentną i doświadczoną kadrą, od wielu lat rozumie potrzeby klientów, oferując im zaawansowane usługi badawcze oraz wspierając ich we wdrażaniu, wdrażaniu i doskonaleniu systemów zarządzania. W tym zakresie świadczymy również usługi badawcze dla przedsiębiorstw zgodnie z normą „ISO 11665 Pomiar radioaktywności otoczenia – Powietrze: Radon-222”.