EN IEC 60079 Patlayıcı Atmosferler

Temeli bir Avrupa standardı olan ve sonrasında Uluslararası Elektroteknik Komisyonu (IEC) tarafından yayınlanan “EN IEC 60079 Patlayıcı atmosferler” standardı, aynı başlık altında yayınlanan şu alt bölümden oluşmaktadır:

• “EN IEC 60079-0 Bölüm 0: Ekipman - Genel gereksinimler” standardında, patlayıcı atmosferlerde kullanılmak üzere tasarlanan Ex ekipman ve Ex bileşenlerinin yapımı, test edilmesi ve işaretlenmesi için genel gereksinimler açıklanmaktadır. Ex ekipmanının çalıştırılabileceği varsayılabilecek standart atmosfer koşulları (atmosferin patlama özelliklerine ilişkin) şunlardır:
  • Sıcaklık eksi 20 derece ila artı 60 derece
  • Basınç 80 kPa (0,8 bar) ila 110 kPa (1,1 bar)
  • Normal oksijen içeriğine sahip hava, tipik olarak yüzde 21 h/h.

Bu standart ve bu standardı tamamlayan diğer standartlar, standart sıcaklık aralığının dışında çalışan Ex ekipmanı için ek test gereksinimleri belirtir, ancak standart atmosfer basınç aralığının ve standart oksijen içeriğinin dışında çalışan Ex ekipmanı için daha fazla ek değerlendirme ve ilave test gerekebilir. Bu tür ilave testler, özellikle alev geçirmez muhafazalar “D” veya enerji sınırlaması, içsel güvenlik gibi bir alevin söndürülmesine bağlı koruma türleri açısından önemli olabilir.

• “EN IEC 60079-1 Bölüm 1: Alev geçirmez muhafazalar “D” ile ekipman koruması” standardında, patlayıcı gaz ortamlarında kullanılmak üzere tasarlanmış, “D” tipinde koruma alev geçirmez muhafazaya sahip elektrikli ekipmanların yapımı ve testine ilişkin özel gereklilikler açıklanmaktadır. Bu standart, IEC 60079-0 standardının genel gerekliliklerini tamamlar ve değiştirir. Bu standardın bir gerekliliği EN IEC 60079-0 standardının bir gerekliliğiyle çeliştiğinde, bu standardın gerekliliği önceliklidir.
• “EN IEC 60079-2 Bölüm 2: Basınçlı muhafaza “P” ile ekipman koruması” standardında, patlayıcı gaz atmosferlerinde veya patlayıcı toz atmosferlerinde kullanılmak üzere tasarlanmış, “P” koruma türündeki basınçlı muhafazalara sahip elektrikli ekipmanların yapımı ve test edilmesine ilişkin özel gereklilikler açıklanmaktadır. Ayrıca, sınırlı bir yanıcı madde salınımı içeren basınçlı muhafazalar için gereklilikleri de içerir. Bu standart, EN IEC 60079-0 standardının genel gerekliliklerini tamamlar ve değiştirir. Bu standardın bir gerekliliği EN IEC 60079-0 standardının bir gerekliliği ile çeliştiğinde, bu standardın gereklilikleri önceliklidir. Bu standart, şunlar için gereklilikleri içermez:
  • Muhafaza sisteminin normalden daha fazla oksijen içeriğine sahip havayı veya oksijenin yüzde 21’den daha büyük bir oranda olduğu inert gazla birlikte oksijeni serbest bırakabileceği basınçlı muhafazalar.
  • Basınçlı odalar veya analizör evleri.
  • Patlayıcılar veya pirotekniklerin bulunduğu yerlerde kullanılan basınçlı muhafazalar.
  • Gaz / buhar ve yanıcı tozların hibrit karışımlarının bulunduğu yerlerde kullanılan basınçlı muhafazalar.
  • Patlayıcılar veya kendi oksitleyicilerini içeren itici gazlar gibi piroforik maddelerin bulunduğu yerlerde kullanılan basınçlı muhafazalar.
  • Yanıcı tozun dahili bir salınım kaynağına sahip basınçlı muhafazalar.
• “EN IEC 60079-5 Bölüm 5: Toz dolumuyla ekipman koruması “Q”” standardında, patlayıcı gaz ortamlarında kullanılmak üzere tasarlanmış, toz dolumlu “Q” tipindeki elektrikli ekipman, elektrikli ekipman parçaları ve Ex bileşenlerinin yapımı, test edilmesi ve işaretlenmesi için özel gereklilikler açıklanmaktadır. Toz dolumlu “Q” ile korunan elektrikli ekipman ve Ex bileşenleri, elektronik devreler, transformatörler, koruma sigortaları, röleler, içsel olarak güvenli elektrikli cihazlar, ilişkili elektrikli cihazlar, anahtarlar ve benzerlerini içerebilir. Bu standart, EN IEC 60079-0 standardının genel gerekliliklerini tamamlar ve değiştirir. Bu standardın bir gerekliliği EN IEC 60079-0 standardının bir gerekliliğiyle çeliştiğinde, bu standardın gerekliliği öncelik kazanır. Bu standart, şu özelliklere sahip elektrikli ekipman, elektrikli ekipman parçaları ve Ex bileşenleri için geçerlidir:
  • 16 A’dan düşük veya ona eşit nominal besleme akımı
  • 1000 Volt’tan düşük veya ona eşit nominal besleme voltajı
  • 1000 W’tan düşük veya ona eşit nominal güç tüketimi.
• “EN IEC 60079-10-1 Bölüm 10-1: Alanların sınıflandırılması - Patlayıcı gaz atmosferleri” standardı, yanıcı gaz veya buhar tehlikelerinin ortaya çıkabileceği alanların sınıflandırılmasıyla ilgilidir ve daha sonra tehlikeli alanlarda kullanılmak üzere ekipmanın uygun tasarımını, inşasını, işletimini ve bakımını desteklemek için bir temel olarak kullanılabilir. Hava ile karışmış yanıcı gaz veya buharın varlığından dolayı tutuşma tehlikesi olabilecek yerlerde uygulanması amaçlanmıştır, ancak şu sayılanlara uygulanmaz:
  • Grizuya duyarlı madenler
  • Patlayıcıların işlenmesi ve imalatı
  • Bu standartta ele alınan normallik kavramının ötesinde olan felaket niteliğindeki arızalar veya nadir arızalar
  • Tıbbi amaçlarla kullanılan odalar
  • Konutlar
  • Yanıcı tozların veya yanıcı uçuşan maddelerin varlığından dolayı tehlikenin ortaya çıkabileceği yerler (ancak ilkeler bir hibrit karışımın değerlendirilmesinde kullanılabilir).

Yanıcı buharlar aynı anda oluşabilir veya mevcut olabilir. Bu durumda bu standarttaki ayrıntıların katı bir şekilde uygulanması uygun olmayabilir. Yüksek parlama noktası nedeniyle tehlike oluşturmadığı düşünülen sıvılar basınç altında serbest bırakıldığında da yanıcı buharlar oluşabilir. Bu durumlarda bu standartta verilen sınıflandırmalar ve ayrıntılar geçerli değildir. Yanıcı buharlar hakkında bilgi standart ekinde yer almaktadır (Ek G).

• “EN IEC 60079-10-2 Bölüm 10-2: Alanların sınıflandırılması - Patlayıcı toz ortamları” standardı, bu tür alanlardaki tutuşma kaynaklarının uygun şekilde değerlendirilmesine izin vermek için patlayıcı toz atmosferlerinin ve yanıcı toz katmanlarının bulunduğu alanların tanımlanması ve sınıflandırılması ile ilgilidir. Bu standartta, patlayıcı toz atmosferleri ve yanıcı toz katmanları ayrı ayrı ele alınır. Aynı zamanda patlayıcı toz bulutları için alan sınıflandırması açıklanır ve toz katmanları olası salınım kaynaklarından biri olarak hareket eder. Ayrıca toz katmanları için diğer genel hususlar açıklanır. Bu standarttaki örnekler, toz katmanlarının birikmesini önlemek için tesiste uygulanan etkili bir temizlik sistemine dayanmaktadır. Etkili temizlik olmadığında, alan sınıflandırması toz katmanlarından olası patlayıcı toz bulutlarının oluşumunu içerir. Bu standardın ilkeleri, yanıcı lifler veya uçuşan parçacıklar bir tehlikeye neden olabileceğinde de izlenebilir. Bu standardın, normal atmosfer koşulları altında patlayıcı toz atmosferlerinin veya yanıcı toz katmanlarının varlığından dolayı bir risk olabileceği yerlerde uygulanması amaçlanmıştır.
• “EN IEC 60079-11 Bölüm 11: İçsel güvenlik “I” ile ekipman koruması” standardında, patlayıcı ortamlarda kullanım için tasarlanmış, içsel olarak güvenli cihazların ve bu tür ortamlara giren içsel olarak güvenli devrelere bağlanmak üzere tasarlanmış ilişkili cihazların yapımına ve testine yönelik bir prosedür açıklanmaktadır. Bu koruma türü, elektrik devrelerinin kendilerinin çevredeki patlayıcı ortamı tutuşturma yeteneğine sahip olmadığı elektrikli ekipmanlar için geçerlidir. Bu, sadece belirli koşullar altında içsel olarak güvenli devreler içeren elektrikli ekipmanları içerir, örneğin şebeke beslemesi çıkarılmışken pil beslemesi altında. Bu standart, patlayıcı atmosferin dışında bulunan veya EN IEC 60079-0 standardında listelenen başka bir koruma türü ile korunan elektrikli ekipmanlar veya elektrikli ekipman parçaları için de geçerlidir. Burada, patlayıcı atmosferdeki elektrik devrelerinin içsel güvenliği, bu tür elektrikli ekipmanların veya bu tür elektrikli ekipmanların parçalarının tasarımına ve yapısına bağlı olabilir. Patlayıcı atmosfere maruz kalan elektrik devreleri, bu belge uygulanarak bu tür ortamlarda kullanım için değerlendirilir.
• “EN IEC 60079-13 Bölüm 13: Basınçlı oda “P” ve yapay havalandırmalı oda “V” ile ekipman koruması standardında, genelde dahili ekipmanı korumak için kullanılan ve aşağıdaki şekilde korunan odaların tasarımı, inşası, değerlendirilmesi, doğrulanması ve işaretlenmesi için gereklilikler açıklanmaktadır:
  • Bölge 1 veya Bölge 2 veya Bölge 21 veya Bölge 22 patlayıcı atmosferde (normalde ekipman koruma seviyesi Gb, Gc, Db veya Dc gerektiren bir alan) bulunan, dahili bir gaz / buhar salınım kaynağı olmayan ve basınçlandırma ile korunan.
  • Bölge 2 patlayıcı atmosferde (normalde ekipman koruma seviyesi Gc gerektiren bir alan) bulunan, dahili bir gaz / buhar salınım kaynağı olan veya olmayan ve yapay havalandırma ile korunan.
  • Tehlikeli olmayan bir alanda bulunan, dahili bir gaz / buhar salınım kaynağı içeren ve yapay havalandırma ile korunan.
  • Bölge 1 veya Bölge 2 veya Bölge 21 veya Bölge 22 patlayıcı atmosferde (normalde ekipman koruma seviyesi Gb, Gc, Db veya Dc gerektiren bir alan) bulunan, dahili bir gaz / buhar salınım kaynağı olan ve hem basınçlandırma hem de yapay havalandırma ile korunan.
• “EN IEC 60079-14 Bölüm 14: Elektrik tesisatı tasarımı, ekipmanın seçimi ve kurulumu, ilk inceleme dahil” standardında, patlayıcı ortamlarda veya bu ortamlarla ilişkili Ex ekipmanlarının elektrik sistemlerinin tasarımı, seçimi, kurulumu ve gerekli ilk incelemesi için dokümantasyon ve personel yeterliliği gereklilikleri dahil özel gereklilikler açıklanmaktadır. Bu gereklilikler, tehlikeli olmayan alanlardaki tesisler için geçerli olan gerekliliklere ektir.
• “EN IEC 60079-29-1 Bölüm 29-1: Gaz dedektörleri - Yanıcı gazlar için dedektörlerin performans gereksinimleri” standardında, yapım, test ve performans için genel gereklilikler ve havada yanıcı gaz veya buhar konsantrasyonlarının tespiti ve ölçümü için taşınabilir, nakledilebilir ve sabit ekipmanlara uygulanan test yöntemleri açıklanmaktadır. Ekipman veya parçaları, patlayıcı ortamlarda ve grizuya duyarlı madenlerde kullanım için tasarlanmıştır. Bu standart, üretici tarafından beyan edilen herhangi bir hacim kesrine kadar bir ölçüm aralığına sahip ve bir gösterge, alarm veya başka bir çıkış işlevi sağlamak üzere tasarlanmış yanıcı gaz algılama ekipmanlarına uygulanabilir. Amacı, olası bir patlama tehlikesini belirtmek ve bazı durumlarda otomatik veya manuel koruyucu eylemler başlatmaktır. Bu standart, ticari, endüstriyel ve konut dışı güvenlik uygulamaları için kullanılması amaçlanan, aspirasyonlu ekipmanların entegre örnekleme sistemleri de dahil olmak üzere ekipmanlara uygulanabilir.
• “EN IEC 60079-29-2 Bölüm 29-2: Gaz dedektörleri - Yanıcı gazlar ve oksijen için dedektörlerin seçimi, kurulumu, kullanımı ve bakımı” standardı, endüstriyel ve ticari güvenlik uygulamalarında kullanılmak üzere tasarlanmış elektrikle çalışan Grup II ekipmanının ve EN IEC 60079-29-1 veya EN IEC 60079-29-4 gerekliliklerine uygun yanıcı gazların tespiti ve ölçümü için yeraltı kömür madenlerinde Grup I ekipmanının seçimi, kurulumu, güvenli kullanımı ve bakımı konusunda rehberlik ve önerilen uygulama sağlar. Bu standart, yanıcı gazları veya buharları ölçmek yerine oksijenin dışlanmasıyla patlama korumasının sağlandığı inertizasyon amacıyla oksijen ölçümü için geçerlidir. Bu standart, kullanıcıya yardımcı olmak amacıyla pratik bilgilerin bir derlemesidir ve bir gaz sensöründen gelen elektrik sinyalini kullanarak bir sayaç okuması üretmek, görsel veya işitsel önceden ayarlanmış bir alarmı veya başka bir cihazı etkinleştirmek veya bunların herhangi bir kombinasyonunu kullanarak gaz veya buharın hava ile yanıcı veya potansiyel olarak patlayıcı bir karışımının varlığını gösteren ekipman, alet ve sistemlere uygulanır.
• “EN IEC 60079-29-3 Bölüm 29-3: Gaz dedektörleri - Sabit gaz algılama sistemlerinin işlevsel güvenliğine ilişkin kılavuz” standardı, “IEC 61508-1 Elektrik / elektronik / programlanabilir elektronik güvenlikle ilgili sistemlerin fonksiyonel güvenliği” ve “IEC 61511 Fonksiyonel güvenlik - Proses endüstrisi sektörü için güvenlik enstrümanlı sistemler - Tüm parçalar” standartlarına uygun olarak güvenlikle ilgili bir uygulamada kullanıldığında yanıcı gazların / buharların ve oksijenin tespiti için ilişkili veya çevresel gaz tespit ekipmanı dahil olmak üzere sabit bir gaz tespit sisteminin tasarımı ve uygulanması için rehberlik sağlar. Bu standart ayrıca zehirli gazların tespiti için de geçerlidir. Bu uluslararası standardın diğer bölümleri ve ilgili yerel, ulusal ve uluslararası standartlar, bir gaz dedektörünün ve bir gaz tespit kontrol ünitesinin performans gereksinimlerini ayrı ayrı belirtir. Bu standartlar yaygın olarak metrolojik performans standartları olarak bilinir ve ölçülen değerin doğruluğu, genel sistem performansı ile ilgilenir, ancak güvenlik işlevi açısından cihaz veya sistem bütünlüğü ile ilgilenmez. Bu uluslararası standart güvenlik işlevinin bütünlüğü için geçerlidir.
• “EN IEC 60079-29-4 Bölüm 29-4 Gaz dedektörleri - Yanıcı gazlar için açık yol dedektörlerinin performans gereksinimleri” standardında, genellikle bir metreden birkaç kilometreye kadar uzanan uzatılmış optik yollar boyunca gazlar veya buharlar tarafından spektral emilimi ölçerek ortam havasındaki yanıcı gazların veya buharların tespiti ve ölçümü için ekipmanın performans gereksinimleri açıklanmaktadır. Bu tür ekipmanlar, yanıcı gazlar için LFL metre gibi birimlerle optik yol boyunca emici gazın integral konsantrasyonunu ölçer. Gerçek konsantrasyon değerleri, sadece konsantrasyonun optik yol boyunca düzgün olduğu tespit edilebildiğinde, örneğin çok kısa optik yollarda (en fazla 100 mm) çıkarılabilir. Bu gibi durumlarda, ekipman EN IEC 60079-29-1 standardı kapsamındadır. Bu standart, kızılötesi radyasyon kullanan mevcut emilim tekniklerine dayanmaktadır. Diğer teknikler ve uygulamalar ilave test hususları gerektirebilir (örneğin basınç testi). Bu standardın kapsamına giren ekipman şu tiplere göre sınıflandırılır:
  • Tip 1: İzlenecek atmosferdeki bir yolun her iki ucunda bulunan optik bir verici ve alıcı.
  • Tip 2: İzlenecek atmosferdeki bir yolun her iki ucunda bulunan optik bir alıcı-verici (yani, birleştirilmiş verici ve alıcı) ve topografik bir özellik veya bir geri yansıtıcı olabilen uygun bir reflektör.

Bu standart, bir ekipman üreticisinin bu standardın asgari gereksinimlerini aşan herhangi bir özel yapı özelliği veya üstün performansla ilgili herhangi bir iddiada bulunması durumunda da geçerlidir. Bu tür tüm iddialar doğrulanmalı ve test prosedürleri, iddia edilen performansı doğrulamak için gerektiğinde genişletilmeli veya desteklenmelidir. Ek testler, üretici ve test laboratuvarı arasında kararlaştırılmalı ve test raporunda tanımlanmalı ve açıklanmalıdır.

Yıllardır çok geniş bir yelpazede gerçekleştirdiği test, ölçüm, analiz ve değerlendirme çalışmaları ile her sektörden işletmelere destek olmaya çalışan kuruluşumuz, bilim ve teknoloji alanında dünyada yaşanan gelişmeleri yakından takip eden ve sürekli kendini geliştiren güçlü bir çalışan kadrosuna sahiptir. Bu çerçevede işletmelere “EN IEC 60079 Patlayıcı atmosferler” standardına uygun test hizmetleri de verilmektedir.