NOM-008-SCFI Ölçüm Birimlerinin Genel Sistemi - Genel Birim Sistemi

Resmi Meksika Standardı (NOM) kapsamında yayınlanan “NOM-008-SCFI Ölçüm birimlerinin genel sistemi - Genel birim sistemi” standardında, Uluslararası Birimler Sistemi (SI) birimleri ve Ağırlıklar ve Ölçüler Genel Konferansı (CGPM) tarafından kabul edilen bu sistem dışındaki diğer birimler için tanımlar, semboller ve yazım kuralları açıklanmaktadır. Bunlar birlikte bilim, teknoloji, endüstri, eğitim ve ticaretin çeşitli alanlarında kullanılan Genel Ölçüm Birimleri Sistemi’ni oluşturur.

Bu standardın amaçları doğrultusunda, şu terimler de tanımlar geçerlidir:

• Uluslararası Birimler Sistemi (SI), Ağırlık ve Ölçüler Genel Konferansı (CGPM) tarafından kabul edilen tutarlı birim sistemini ifade eder. Bu sistem, SI temel birimleri ve türetilmiş SI birimlerinden oluşur.
• SI temel birimleri, Uluslararası Birimler Sistemi’nin temel büyüklüklerinin ölçü birimlerini ifade eder.
• Büyüklük, niteliksel olarak ayırt edilebilen ve niceliksel olarak belirlenebilen bir olgu, cisim veya maddenin niteliğidir.
• Tutarlı birim sistemi (ölçüm), bir dizi temel birim ve uyumlu türetilmiş birimlerden oluşan birimler sistemidir.
• Temel büyüklükler, bir büyüklükler sistemi içerisinde, uzlaşım gereği birbirinden bağımsız kabul edilen büyüklüklerdir.
• SI türetilmiş birimleri, temel birimlerin birbirleriyle veya türetilmiş birimlerle, karşılık gelen büyüklükleri basit fizik yasalarına göre ilişkilendiren cebirsel ifadelere göre birleştirilmesiyle oluşturulan birimlerdir.

SI temel birimleri 7 tanedir ve uzunluk, kütle, zaman, elektrik akımının şiddeti, termodinamik sıcaklık, ışık şiddeti ve madde miktarı gibi niceliklere karşılık gelir. Birimlerin adları sırasıyla metre, kilogram, saniye, amper, kelvin, kandela ve mol’dür. Büyüklükler, birimler, semboller ve tanımlar standart içinde verilen “SI temel birimlerinin adları, sembolleri ve tanımları” başlıklı tabloda yer almaktadır.

SI türetilmiş birimler temel birimlerden elde edilir ve çarpma ve bölme matematiksel sembolleri kullanılarak ifade edilir. Üç sınıf birim söz konusudur:

• Birincisi temel birimlerden türetilen SI birimleridir. Bunların bazı örnekleri “Miktarların adları, sembolleri ve türetilmiş SI birimlerinin tanımları” ve “Özel adı olmayan türetilmiş SI birimlerine örnek” adlı tablolarda yer almaktadır.
• İkincisi türetilmiş SI birimlerinin özel bir isim ve sembol almasıyla oluşmuş olup, tam liste “Özel bir adı ve sembolü olan SI türevi birimler” başlıklı tabloda yer almaktadır.
• Üçüncüsü ise türetilmiş SI birimlerinin özel adlarla ifade edilmesiyle oluşur. Bunların bazı örnekleri “Özel isimlerle ifade edilen türetilmiş SI birimlerinin örnekleri” başlıklı tabloda yer almaktadır.

Bilimsel alanlarda kullanılan çok sayıda türetilmiş birim vardır. Referans kolaylığı için, aşağıdaki ilişkiye göre, fiziğin en önemli alanlarının eşdeğer sayısına karşılık gelen 10 tabloya gruplandırılmışlardır:

• Uzay ve zamanın temel büyüklükleri ve birimleri
• Periyodik ve ilgili olayların başlıca büyüklükleri ve birimleri
• Mekaniğin temel büyüklükleri ve birimleri
• Isının başlıca nicelikleri ve birimleri
• Elektrik ve manyetizmanın başlıca büyüklükleri ve birimleri
• Işık ve elektromanyetik radyasyonun temel büyüklükleri ve birimleri
• Akustiğin temel büyüklükleri ve birimleri
• Fiziksel kimya ve moleküler fiziğin temel büyüklükleri ve birimleri
• Atom fiziği ve nükleer fiziğin temel büyüklükleri ve birimleri
• Nükleer reaksiyonların ve iyonlaştırıcı radyasyonun başlıca büyüklükleri ve birimleri

SI dışı bazı birimler de yaygın olarak kullanıldıkları için Ağırlıklar ve Ölçüler Genel Konferansı (CGPM) tarafından üç kategoriye ayrılmıştır:

• SI ile birlikte kullanılmak üzere saklanan birimler: Bunlar yaygın olarak kullanılan birimler oldukları için bunların korunmasının uygun olduğu düşünülmektedir. Ancak tutarlılık avantajlarını kaybetmemek için SI birimleriyle birleştirilmemesi önerilmektedir. Bu birimler arasındaki ilişki “SI ile birlikte kullanılmak üzere saklanan SI dışı birimler” başlıklı tabloda yer almaktadır.
• SI ile geçici olarak kullanılabilen birimler: Bunlar kullanımından kaçınılması gereken birimlerdir. Şu anda yaygın olarak kullanılmaları nedeniyle geçici olarak korunmaktadırlar, ancak SI birimleriyle birlikte kullanılmamaları önerilir. Bu birimler arasındaki ilişki “SI ile geçici olarak kullanılabilecek SI dışı birimler” başlıklı tabloda yer almaktadır.
• SI ile kullanılmaması gereken birimler: SI’ye ait olmayan başka birimler de vardır. Bunlar şu anda bir miktar kullanımdadır. Bu birimler bu standartta belirtilen kategorilerden hiçbirine karşılık gelmemektedir. Bu nedenle SI’nin tutarlılığını kaybetmesine neden oldukları için kullanılmamalıdır. Bunun yerine ilgili SI birimlerinin kullanılması önerilir. Bu birimlere ait bazı örnekler “Kullanılmaması gereken birimlerin örnekleri” başlıklı tabloda yer almaktadır.

Tablolarda yer alan birimlerin ondalık katlarını ve alt katlarını oluşturan öneklerin adlarını ve sembollerini içeren bir liste, “Katları ve alt katları oluşturan önekler” başlıklı tabloda yer almaktadır.

SI birim sembollerinin ve öneklerin doğru yazımına ilişkin kurallar, “SI birim sembollerinin yazılmasına ilişkin genel kurallar” başlıklı tabloda yer almaktadır.

Uluslararası Standardizasyon Örgütü’nün (ISO) önerileri doğrultusunda sayıların ve ondalık işaretlerinin yazım kuralları, “Sayıların ve ondalık işaretlerinin yazım kuralları” başlıklı tabloda yer almaktadır.

Yıllardır çok geniş bir yelpazede gerçekleştirdiği test, ölçüm, analiz ve değerlendirme çalışmaları ile her sektörden işletmelere destek olmaya çalışan kuruluşumuz, bilim ve teknoloji alanında dünyada yaşanan gelişmeleri yakından takip eden ve sürekli kendini geliştiren güçlü bir çalışan kadrosuna sahiptir. Bu çerçevede işletmelere “NOM-008-SCFI Ölçüm birimlerinin genel sistemi - Genel birim sistemi” standardına uygun test hizmetleri de verilmektedir.