TS 10880 Kompansatörler - Gaz Boru Hatları ve Tesisatları için Çelik Genleşme Derzleri

Türk Standartları Enstitüsü (TSE) tarafından yayınlanan “TS 10880 Kompansatörler - Gaz boru hatları ve tesisatları için çelik genleşme derzleri” standardında, yanıcı gazların (doğalgaz, hava gazı LPG ve doğalgaz / hava ve sıvı gaz / hava gibi karışım gazlar) kullanıldığı gaz boru hatları ve tesisatındaki çelik körüklü DN 500’e kadar olan ve azami çalışma basıncı 16 bar olan kompansatörlerin tarifi, sınıflandırma ve özellikleri, numune alma, muayene ve test yöntemleri ile piyasaya arz şekli açıklanmaktadır.

Azami çalışma basıncı 0,5 bar’dan daha yüksek olan kompansatörler, 97/23/EC sayılı basınçlı ekipmanlar direktifinin uygulanabilir gereklerine uygun olması gerekir.

Bu standart, eksi 30 derece ila artı 300 derece işletme sıcaklığında çalışan kompansatörlü gaz boru hatları ve tesisatları için geçerlidir. Ancak, bağlantı elemanları ısıya dayanıklı çelikten imal edilmiş ise, azami işletme sıcaklığı artı 400 derecedir. Paslanmaz çelikten üretilen kompansatörler artı 650 dereceye kadar olan işletme sıcaklıklarında kullanılabilir.

Bu standardın amaçları doğrultusunda kompansatör (genleşme elemanı), gaz boru hatları ve tesisatında meydana gelen genleşme, büzülme, titreşim, eğilme ve bunun gibi hareketleri karşılayarak, gaz sistemini koruyan bir elemanı ifade eder. Eksenel kompansatör, eksenel yöndeki hareketleri karşılamaya yarayan kompansatördür. Yanal kompansatör, yanal eksen sapmasını karşılamaya yarayan kompansatördür. Açısal kompansatör, açısal yönlerdeki hareketleri karşılamaya yarayan kompansatördür. Üniversal kompansatör, eksenel hareket, açısal hareket ve yanal eksen sapmalarını karşılayabilen kompansatördür. Eksenel kuvvet, boru hattına monte edilmiş kompansatörü boru ekseni doğrultusunda etkileyen kuvveti ifade eder.

Bu standardın kapsamına giren kompansatörler bir sınıftır. Kompansatörler, çalışma şekillerine göre şu tiplerde olabilir:

Eksenel
Açısal
Yanal
Üniversal

Kompansatörler bağlantı şekillerine göre ise şu türlerde olabilir:

Flanşlı
Kaynaklı
Vidalı

Bu standartta kompansatörlerin genel özellikleri şu şekilde belirlenmiştir:

Kompansatörlerin bütün parçaları, malzeme kalitesi, tasarım ve imalat ölçüleri yönünden işletme esnasında meydana gelen mekanik, kimyasal ve ısıl etkilere karşı, imalatçının belirteceği işletme süresince çalışma özelliğini kaybetmemelidir. Azami çalışma basıncı 0,5 bar’dan veya anma çapı DN 25’ten büyük olan kompansatörler 97/23/EC sayılı Basınçlı Ekipmanlar Direktifi temel gereklerine uygun olmalıdır. Kompansatörün bağlantı parçalarının tasarımı TS EN 14917 standardına uygun olarak gerçekleştirilirse söz konusu direktifin temel gerekleri de karşılanmış olur.
Kompansatörün iç hacmi akışın serbestçe geçmesini engelleyen geçişler ihtiva etmemelidir (örneğin iç mahfaza borularında).
Metal körüğün toplam eksenel hareketi, tüm körük kıvrımlarının aktif uzunlukları tarafından eşit biçimde karşılanmalıdır.
Körüklerin, bağlantı parçaları ile birleştirilmesi kaynak ile yapılmalıdır (körük kenarları bulunan serbest flanşlar hariç).
Eksenel kompansatörlerdeki mevcut mahfaza boruları çözülemez şekilde tespit edilmelidir.
Çok cidarlı körüklerin, en azından iç ve dış katmanları, birbirine geçmiş ve sızdırmaz boru şeklinde kovan teşkil etmelidir.
Anma basıncı TS 3391 standardında uygun olmalıdır.
Açısal kompansatörde mafsallar, bakım gerektirmeyecek şekilde teşkil edilmelidir.
Kompansatörler, eksenel ve açısal hareketler veya yanal eksen sapmaları için seri olarak dizilen körüklerden oluşmalıdır.
Açısal kompansatörler genel olarak eksenel kuvveti karşılayabildiği mafsallarla donatılmalıdır.
Eksenel kompansatörler, körüğün korunması için iç veya dış mahfaza boruları ile donatılabilir. Ancak muhafaza boruları kompansatörün çalışma özelliğini etkilememelidir.
Kompansatörlerde ve bağlantı parçaların yüzeylerinde tufal, katmer, çapak gibi kusurlar bulunmamalıdır.

Kısaca TS 10880 standardı, gaz boru hatları ve tesisatlarında kullanılan çelik kompansatörler için gereklilikler içerir. Bu standart, doğal gaz, LPG, hava gazı ve karışım gazlar (doğal gaz/hava ve sıvı gaz/hava) gibi yanıcı gazların taşındığı sistemler için geçerlidir.

TS 10880 standardı, farklı türdeki kompansatörlerin (örneğin metalik, kauçuk, kumaş veya kompozit malzemelerden yapılan kompansatörler) tasarımı, malzemeleri, üretim süreçleri ve performans testleri için gereklilikler belirler. Bu standart, şu temel alanları kapsar:

Malzeme seçimi: Kompansatörlerde kullanılan malzemelerin kimyasal ve fiziksel özelliklerine dair gereklilikler.
Tasarım kriterleri: Kompansatörlerin boru sistemine entegrasyonu, hareket kabiliyeti ve dayanıklılık hesaplamaları.
Test ve denetim: Üretilen kompansatörlerin basınç, sızdırmazlık ve yorulma testleri gibi performans testleri.
Kullanım ve bakım: Kompansatörlerin doğru montajı, işletme koşulları ve periyodik bakım prosedürleri.

Bu standart, enerji, petrokimya, ısıtma, havalandırma ve iklimlendirme (HVAC), su arıtma ve diğer endüstriyel boru sistemlerinde kullanılan kompansatörler için geçerlidir. Ayrıca, farklı çevresel koşullar ve çalışma basınçları için uygunluk kriterlerini de içerir.

TS 10880 standardı, kompansatörlerin güvenli ve verimli bir şekilde çalışmasını sağlamak için şu temel özelliklere odaklanır:

Dayanıklılık ve güvenlik: Kompansatörlerin yüksek basınç, sıcaklık ve kimyasal maddelere karşı dayanıklı olması gerektiği belirtilir. Bu, özellikle tehlikeli maddelerin taşındığı sistemlerde kritik öneme sahiptir.
Esneklik ve hareket kabiliyeti: Kompansatörlerin, sistemdeki eksenel, yanal ve açısal hareketleri absorbe edebilecek şekilde tasarlanması gerekir. Standart, bu hareketlerin sınırlarını ve tasarım toleranslarını tanımlar.
Malzeme standartları: Kullanılan malzemelerin (örneğin paslanmaz çelik, kauçuk veya özel alaşımlar) korozyon direnci, sıcaklık dayanımı ve mekanik özellikler açısından uygunluğu değerlendirilir.
Test prosedürleri: Kompansatörlerin üretimden sonra sızdırmazlık, basınç dayanımı ve yorulma testlerinden geçmesi gerektiğini belirtir. Bu testler, ürünün belirtilen koşullarda güvenilirliğini doğrulamak için yapılır.
Belgelendirme ve kalite kontrol: TS 10880 standardı, üreticilerin kalite yönetim sistemlerine uygun üretim yapmasını ve ürünlerin TSE tarafından belirlenen standartlara uygunluğunu belgelendirmesini zorunlu kılar.

Kompansatörler, boru sistemlerinin uzun ömürlü ve güvenli bir şekilde çalışması için vazgeçilmezdir. TS 10880 standardı, bu bileşenlerin tasarım ve üretim süreçlerinde tutarlılık ve güvenilirlik sağlar. Endüstrideki bazı temel faydaları şunlardır:

Sistem güvenilirliği: Kompansatörlerin doğru tasarımı ve üretimi, boru sistemlerinde arızaların önlenmesine yardımcı olur.
Maliyet tasarrufu: Standartlara uygun kompansatörler, bakım ve onarım maliyetlerini azaltır ve sistemin ömrünü uzatır.
Çevresel ve iş güvenliği: Sızdırmazlık ve dayanıklılık testleri, tehlikeli sızıntıların önüne geçerek çevresel riskleri ve iş kazalarını minimize eder.
Uluslararası uyumluluk: TS 10880 standardı, uluslararası standartlarla uyumlu olarak hazırlanmıştır ve bu nedenle ihracatta da rekabet avantajı sağlar.

TS 10880 standardına uygun kompansatörler, şu alanlarda yaygın olarak kullanılır:

Enerji santralleri: Termal genleşmeyi absorbe etmek için buhar ve sıcak su boru hatlarında.
Petrokimya tesisleri: Kimyasal maddelerin taşındığı boru sistemlerinde titreşim ve hareket kontrolü için.
HVAC sistemleri: Isıtma ve soğutma sistemlerinde esneklik sağlamak için.
Su ve atık su yönetimi: Pompa sistemlerinde titreşim ve gürültüyü azaltmak için.

Sonuç olarak TS 10880 standardı, endüstriyel boru sistemlerinin güvenilirliğini ve verimliliğini artırmak için önemli bir kılavuzdur. Malzeme seçimi, tasarım, test ve bakım süreçlerini düzenleyen bu standart hem üreticiler hem de kullanıcılar için bir kalite güvencesi sunar. Endüstrideki teknolojik gelişmeler ve çevresel gereklilikler doğrultusunda, bu standart düzenli olarak güncellenmektedir.

Uzun yıllardır hizmet veren ve dünyada bilim ve teknoloji alanında yaşanan gelişmeleri titizlikle takip eden kuruluşumuz, her sektörden işletmelere, yetişkin bir kadro ve geniş bir altyapı ile çok farklı alanlarda test, ölçüm ve analiz çalışmaları gerçekleştirmektedir. Bu çerçevede işletmelere “TS 10880 Kompansatörler - Gaz boru hatları ve tesisatları için çelik genleşme derzleri” standardına uygun test hizmetleri de verilmektedir.