EN 50508 Yüksek Gerilim Tesislerinde Elektrik İşlemleri için Çok Amaçlı Yalıtım Çubukları

Çok amaçlı izolasyon çubukları, şalt cihazlarını açıp kapamak, sigortaları çıkarmak ve değiştirmek gibi yüksek gerilimli (1 kV’dan fazla) canlı ekipmanları uzaktan çalıştırmak için kullanılır. Ayrıca gerilim doğrulama, topraklama ve kısa devre yapma gibi ölü çalışma öncesi işlemleri gerçekleştirmek için de kullanılırlar. Tüm bu durumlarda çubuğun iki ana işlevi vardır: çalıştırılması gereken tesisat kısmına ulaşmak ve yalıtım seviyesini sağlayarak ve çalışan ile canlı veya potansiyel olarak canlı tesisat arasında güvenlik mesafesini koruyarak çalışanı elektrik yaralanması riskinden korumak. Benimsenen çalışma ve bakım prosedürlerine göre, yeterli güvenlik seviyesine ulaşmak için ek koruma eklenebilir. Çok amaçlı izolasyon çubuğu EN 50110 standardına uygun olarak kullanılır.

Bir Avrupa standardı olan “EN 50508 Yüksek gerilim tesislerinde elektrik işlemleri için çok amaçlı yalıtım çubukları” standardında, ekli uygun aletler vasıtasıyla yüksek gerilim tesislerinde bir dizi işlemi gerçekleştirmek üzere tasarlanmış çok amaçlı yalıtım çubuklarının yerine getirmesi gereken gereklilikler ve test yöntemleri açıklanmaktadır. Örneğin, çubuk tarafından çalıştırılan ayırıcıların veya diğer ekipmanların bağlanması ve bağlantısının kesilmesi ya da ekli bir aletle sigorta değiştirilmesi gibi. Bu tür işlemler şunları içerir:

• EN 61243-1 standardına uygun olarak ayrı bir cihaz olarak bir dedektör kullanarak gerilim yokluğunun doğrulanması
• EN 61230 standardına uygun cihazlar kullanarak topraklama ve kısa devre tesisatları
• Bitişik canlı parçalara karşı koruma sağlamak amacıyla yalıtım ekranları yerleştirme
• Test ve ölçüm
• Mekanik gerekliliklerin çubuk tasarımıyla güvence altına alınanları aşmaması ve çalışanın güvenli bir mesafede kalması koşuluyla elektrik tesisatında herhangi bir başka işlem veya doğrulama
• Kazazedelerin kurtarılması.

Bu standart, 1 kV ile 765 kV alternatif akım gerilimlerde, 50 Hz veya 60 Hz frekanslarda ve eksi 25 derece ile artı 55 derece normal sıcaklık aralığında ve yüzde 20 ile yüzde 93 arasında bağıl nemde, elektrik sistemlerinde hem iç hem de dış mekanlarda kullanılmak üzere tek bir sürekli boru veya çubuktan veya birbirine bağlanmış birden fazla boru veya çubuk bölümünden yapılmış yalıtım çubuklarına uygulanır.

Bu standart ekinde, ıslak koşullar altında kullanımla ilgili hususlar yer almaktadır (Ek B).

Aynı nominal gerilim değerine sahip doğru akım tesisatlarında yalıtım çubuğu kullanmak genel bir uygulamadır. Bu kullanım ulusal düzenlemelere uygun olmalıdır.

Bu standart şunlara uygulanmaz:

• EN 60832 standardı kapsamındaki çubuklar
• EN 62193 standardı kapsamındaki teleskopik çubuklar
• Sigorta değişimi için doğrudan kullanılanlar gibi hareketli iç veya dış çalıştırma çubuklarına sahip çubuklar
• Genellikle EN 61243-1 standardı kapsamındaki gerilim dedektörleri gibi komple bir ekipman olarak tek bir işlemi kapsayacak şekilde özel olarak tasarlanmış tek amaçlı çubuklar.

Aksi belirtilmediği sürece, bu standartta tanımlanan tüm gerilimler, üç fazlı sistemlerin faz-faz gerilim değerlerine atıfta bulunur. Diğer sistemlerde, çalışma gerilimini belirlemek için geçerli faz-faz veya faz-toprak (toprak) gerilimleri kullanılmalıdır.

Bu standartta malzemelere yönelik gereksinimler şu şekilde belirlenmiştir:

• Yalıtım çubuklarının tasarımında kullanılan yalıtım malzemesinden yapılmış borular ve çubuklar, EN 60855 veya EN 61235 standardı gerekliliklerini karşılamalıdır.
• Bu boruların veya çubukların kesiti, çubuklara uygulanabilir fiziksel veya ergonomik nedenlere bağlı olarak dairesel veya dairesel olmayabilir.
• Başlık, iletken olmayan veya iletken, hatta metalik bir malzemeden yapılabilir.
• Yalıtım elemanı bir veya daha fazla parçadan oluşabilir.
• Sınır işareti ile el koruyucusu arasında, dışarıdan yalıtımlı olsun veya olmasın, iletken elemanlar, yalıtım elemanının tabloda gösterilen minimum uzunluğu korunduğu takdirde kabul edilir.
• Sınır işareti kalıcı olmalı ve kullanıcı tarafından açıkça tanınabilir olmalıdır.
• El koruyucusu, borudan daha büyük çaplı bir yalıtım diski veya sınır işaretiyle aynı özelliklere sahip, ancak sınır işaretinden farklı renkte bir işaret olmalıdır. Bantta ulusal dilde el sınırı ifadesi bulunmalıdır.
• Islak koşullarda kullanılacak çubuklar, disk şeklinde ek iletken olmayan elemanlar içerebilir.

Bu standartta boyutlara yönelik gereksinimler şu şekilde belirlenmiştir:

• Bu standardın gerekliliklerini karşılamak ve tek bir çalışan tarafından kolayca kullanılabilmesini sağlamak için çubuk için şu mesafeler ve kombinasyonlar önerilir:
  • Tek kesitli çubuk, toplam uzunluk 1,5 m, 2 m, 2,5 m ve 3 m.
  • Birden fazla kesitli çubuk, her kesitin nominal uzunluğu 1 m, 1,5 m, 2 m, 2,5 m ve 3 m.
• Uç bağlantı elemanlı bölümlerde, nominal uzunluk, bir uçtan diğer uca elemanın toplam uzunluğu, diğer bölüme yerleştirilmesi amaçlanan parça çıkarılarak hesaplanır.
• Üretici ve müşteri arasında önceden anlaşmaya bağlı olarak farklı boyutlara ve kombinasyonlara, geçerli testleri geçmeleri koşuluyla izin verilir.
• Yalıtım elemanının uzunluğu, tabloda belirtilen değerleri karşılamalıdır.
• Uç bağlantı elemanlı bölümlerde, yalıtım uzunluğu, yalıtım elemanının toplam uzunluğuna göre yalnızca bölümün faydalı yalıtım kısmı dikkate alınarak ölçülmelidir.
• Yalıtım elemanı, EN 60855 veya EN 61235 standartları elektrik gerekliliklerine göre boru ile inşa edilen uzunluk olarak kabul edilir.
• Borunun çapı 19 mm ile 51 mm arasında olmalıdır. Önerilen çaplar, çubuğun uzunluğuna göre 32 mm veya 39 mm’dir.
• İşçinin uygun şekilde kullanabilmesi için sapın asgari uzunluğu tabloya uygun olmalıdır.
• İşçinin iyi kavrayabilmesi için sapın dış çevresi çevre 175 mm’den fazla olmamalıdır.
• Sınır işaretinin minimum genişliği 20 mm’dir.
• Monte edilmiş bir sopada birden fazla sınır işareti olmamalıdır. Sopa iki bölümden fazlaysa, sınır işareti baş bölümünde olmalıdır. Sopa üzerinde sınır gösterilmemişse, baş sınır işareti olarak kabul edilmelidir.
• El koruyucusu bir koruyucuysa, minimum 20 mm yüksekliğe sahip olmalıdır. El koruyucusu bir bantsa, 20 mm genişliğinde olmalıdır.
• İş aletini başlığa bağlayan iş aleti pimlerinin boyutları ve yapısal özellikleriyle tanımlanır.

Bu standartta mekanik gereklilikler şu şekilde belirlenmiştir:

• Çubuğun tüm elemanları, farklı bölümler, sap ve kafa, birbirine sıkıca tutturulmalıdır.
• Başlık, çubuğun üst kısmına sağlam bir şekilde sabitlenmelidir.
• Bölümler, çubuk bölümlerinin kazara gevşemesine izin vermeyecek sağlam bir bağlantı vasıtasıyla birbirine birleştirilmelidir.
• Değiştirilebilir alet başlıklarında, aletlerin takılması ve çıkarılması aşırı çaba gerektirmemelidir.
• Varsa el korumasının muhafazası sağlam bir şekilde sabitlenmelidir.
• Kullanım talimatlarına göre monte edilen çubuk, ayrıca aşağıdaki mekanik gereklilikleri karşılamalıdır.
• Çubuk, aletin iyi bir şekilde kontrol edilmesini sağlayacak şekilde tasarlanmalıdır. Çubuk, kurulum içinde başlığın kontrollü bir şekilde hareket etmesine izin verecek şekilde tasarlanmalıdır. Aksesuarlarıyla birlikte kullanıldığında oluşan sapma mümkün olduğunca küçük olmalıdır.
• Düşük sıcaklıkta, bağlantı elemanları mekanik darbelere dayanıklı olmalıdır.
• Çubuğun tamamı düşmelere dayanıklı olmalıdır.
• Çubuk, kullanımı için gerekli burulma kuvvetine dayanıklı olmalıdır.

Bu standartta ayrıca elektriksel gereksinimler ve işaretlemeye yönelik gereklilikler de açıklanmaktadır.

Yıllardır çok geniş bir yelpazede gerçekleştirdiği test, ölçüm, analiz ve değerlendirme çalışmaları ile her sektörden işletmelere destek olmaya çalışan kuruluşumuz, bilim ve teknoloji alanında dünyada yaşanan gelişmeleri yakından takip eden ve sürekli kendini geliştiren güçlü bir çalışan kadrosuna sahiptir. Bu çerçevede işletmelere “EN 50508 Yüksek gerilim tesislerinde elektrik işlemleri için çok amaçlı yalıtım çubukları” standardına uygun test hizmetleri de verilmektedir.