IEC 61111 Gerilim Altında Çalışma - Elektriksel Yalıtım Paspasları

Uluslararası Elektroteknik Komisyonu (IEC) tarafından yayınlanan “IEC 61111 Gerilim altında çalışma - Elektriksel yalıtım paspasları” standardında, elektrik tesisatlarında çalışanların elektriksel koruması için zemin kaplaması olarak kullanılan elastomerden yapılmış elektrik yalıtım paspaslarına yönelik gereklilikler açıklanmaktadır. Bu standart alternatif akım (AC) test esaslarını içermektedir. Doğru akım (DC) uygulamalarında kullanım için sınırlı bir geçmiş vardır. Önerilen maksimum voltaj kullanımı için bilgiler standart ekinde yer almaktadır (Ek A).

Bu standardın amaçları doğrultusunda, IEC 61318 standardında verilen terimler ve tanımlar yanı sıra şu tanımlar geçerlidir:

• Bozucu deşarj, dielektrik bozulmasından sonra ark geçişini ifade eder. Sparkover terimi, gaz veya sıvı bir dielektrikte bozucu deşarj meydana geldiğinde kullanılır. Flashover terimi, bozucu deşarjın en azından kısmen gaz veya sıvı bir ortamla çevrili katı bir dielektriğin yüzeyi boyunca meydana geldiğinde kullanılır. Perforation terimi, kalıcı hasara yol açan katı bir dielektrikte bozucu deşarj meydana geldiğinde kullanılır.
• Elastomer, zayıf bir gerilim ve gerilimin serbest bırakılmasıyla önemli bir deformasyondan sonra hızla ilk boyutlarına ve şekline dönen makromoleküler malzemedir. Bu tanım oda sıcaklığı test koşulları altında geçerlidir. Elastomer, doğal veya sentetik veya her ikisinin bir karışımı veya birleşimi olabilen kauçuk, lateks ve elastomerik bileşikleri içeren genel bir terimdir. Ayrıca termoplastik elastomer malzemesini de içerir.
• Elektrik yalıtım paspası, elastomerden yapılmış esnek örtüdür ve işçinin üzerinde durduğu yüzeyi örtmek için kullanılır (bu yüzeyin potansiyeli genellikle toprağın potansiyelidir). Örtü, çeşitli kesin şekillerde veya rulo halindedir ve işçilerin uygulamaya uyacak şekilde malzemeyi özel olarak kesmelerine olanak tanır.
• Nominal voltaj, bir sistemi belirtmek veya tanımlamak için kullanılan uygun yaklaşık voltaj değerini ifade eder.
• Kanıt test voltajı, yalıtımın elektriksel gücünün belirtilen bir değerin üzerinde olduğundan emin olmak için belirtilen koşullar altında tanımlanan süre boyunca bir cihaza veya test parçasına uygulanan belirtilen voltajdır.
• Dayanım test voltajı, belirtilen koşullar altında voltaj uygulandığında, bir test parçasının bozucu deşarj veya başka bir elektrik arızası olmadan dayanması gereken voltajdır.

Elektrik izolasyon paspasları, güvenli çalışma yöntemlerine ve kullanım talimatlarına uygun olarak, uzman kişiler tarafından kullanılması koşuluyla kullanıcıların güvenliğine katkıda bulunacak şekilde tasarlanmalı ve üretilmelidir.

Bu standardın kapsadığı elektrik yalıtım matları şu şekilde sınıflandırılır:

• Elektrik sınıfına göre: sınıf 0, sınıf 1, sınıf 2, sınıf 3 ve sınıf 4
• Kategori C matlar (aşırı düşük sıcaklıklara dayanıklılık) durumunda, sınıf tanımına “C” eki eklenerek sınıflandırılır.

Sınıf (alternarif akım ve doğru akım) seçimine ilişkin kılavuz, standart ekinde yer almaktadır (Ek A). Elektrik yalıtım matlarının kullanılabileceği sıcaklık aralığına ilişkin kılavuz ise Ek B’de yer almaktadır.

Bu standartta fiziksel gereksinimler şu başlıklar altında düzenlenmiştir:

• Kompozisyon
• Şekil
• Boyutlar ve toleranslar
• İşçilik ve bitiş
• Mekanik, iklimsel ve çevresel gereklilikler
• Dielektrik gereksinimleri
• İşaretleme
• Paketleme
• Kullanım talimatları

IEC 61111 standardı, yalıtım matlarının performansını doğrulamak için kullanılan şu test yöntemlerini açıklamaktadır:

• Görsel muayene: Bu test yöntemi, çatlaklar, delikler, kesikler, gömülü yabancı maddeler gibi fiziksel kusurları tespit etmek için kullanılır. Mat iyi ışık altında incelenir. Mat temiz ve kuru olmalıdır.
• Boyut testleri: Bu test yöntemi, matın belirtilen kalınlık, genişlik ve uzunluk toleranslarına uyduğunu doğrulamak için kullanılır. Mikrometre ve cetvel gibi uygun ölçüm araçları kullanılır.
• Mekanik özellikler: Bu testler, çekme dayanımı ve kopma uzamasını içerir ve mekanik dayanıklılığı kontrol etmek için kullanılır. Malzemenin mukavemetini ve esnekliğini belirlemek için kontrollü koşullar altında numuneler üzerinde test edilir.
• Yağ direnci testi: Bu test yöntemi, yağa maruz kaldıktan sonra performansı değerlendirmek için kullanılır. Bir numune belirli bir sıcaklıkta (genellikle 70 derece) belirli bir süre (örneğin 24 saat) yalıtım yağına daldırılır, ardından mekanik veya elektriksel özellikler test edilir.
• Alev geciktirme testi: Bu test yöntemi, malzemenin alev yayılımına karşı direncini kontrol etmek için kullanılır. Bir numune aleve maruz bırakılır ve öngörülen süre içinde kendi kendine sönüp sönmediği gözlemlenir.
• Düşük sıcaklık esneklik testi: Bu test yöntemi, soğuk koşullarda esnekliği değerlendirmek için kullanılır. Çatlama veya hasar oluşmamasını sağlamak için numune düşük sıcaklıklarda (örneğin eksi 25 derecede) bükülür.
• Asit direnci testi: Bu test yöntemi, kimyasal direnci değerlendirmek için kullanılır. Numune belirli bir süre seyreltilmiş bir asit çözeltisine (örneğin sülfürik aside) daldırılır, ardından bozulma açısından değerlendirilir.
• Elektrik testleri: Bu testler, yalıtım kapasitesini belirlemek için kritik öneme sahiptir:
  • Dielektrik dayanım (kanıt) testi: Bu test yöntemi, matın bozulmadan belirli bir yüksek voltaja dayanabileceğini doğrulamak için kullanılır. Voltaj seviyeleri: Matın sınıfına bağlıdır (örneğin Sınıf 0, 1, 2, 3, 4). Örneğin Sınıf 0’ın 1 dakika boyunca 5 kV’luk bir test voltajı vardır.
  • Kaçak akım testi (isteğe bağlı): Bu test yöntemi, test voltajı altında herhangi bir kaçak akımı ölçmek için kullanılır. Genellikle dielektrik dayanım testi ile gerçekleştirilir.
  • Delinme testi (tahribatlı): Bu test yöntemi, malzemenin bozulduğu voltajı belirlemek için kullanılır. Bu, tahrip edici bir testtir ve normal üretim numuneleri üzerinde yapılmaz.
• Yaşlandırma testleri:
  • Termal yaşlandırma: Bu yöntem, uzun süreli ısıya maruz kalmayı simüle etmek için kullanılır.
  • UV direnci: Bu yöntem, dış mekan kullanımı için tasarlanmış matlar için kullanılır.

Yıllardır çok geniş bir yelpazede gerçekleştirdiği test, ölçüm, analiz ve değerlendirme çalışmaları ile her sektörden işletmelere destek olmaya çalışan kuruluşumuz, bilim ve teknoloji alanında dünyada yaşanan gelişmeleri yakından takip eden ve sürekli kendini geliştiren güçlü bir çalışan kadrosuna sahiptir. Bu çerçevede işletmelere “IEC 61111 Gerilim altında çalışma - Elektriksel yalıtım paspasları” standardına uygun test hizmetleri de verilmektedir.