EN IEC 60544 Elektriksel Yalıtım Malzemeleri - İyonlaştırıcı Radyasyonun Etkilerinin Belirlenmesi

Temeli bir Avrupa standardı olan ve sonrasında Uluslararası Elektroteknik Komisyonu (IEC) tarafından yayınlanan “EN IEC 60544 Elektriksel yalıtım malzemeleri - İyonlaştırıcı radyasyonun etkilerinin belirlenmesi” standardı, aynı başlık altında yayınlanan bir dizi alt bölümden oluşmaktadır. Şöyle ki,

• “IEC 60544-1 Bölüm 1: Radyasyon etkileşimi ve dozimetri” standardı, iyonlaştırıcı radyasyonun her türlü organik yalıtım malzemesi üzerindeki etkilerinin değerlendirilmesinde dikkate alınması gereken hususlarla genel olarak ilgilenir. Ayrıca, X ışınları, gama ışınları ve elektronlar için dozimetri terminolojisine, doz ölçüm yöntemlerine, ışınlama tesislerinde gerçekleştirilen testlere, malzeme karakteristiklerinin ve özelliklerinin değerlendirilmesine ve test edilmesine, ışınlama sürecinin belgelenmesine ilişkin bir kılavuz sağlar. Ancak malzemenin kullanım yerlerinde gerçekleştirilebilecek dozimetri bu standartta açıklanmamıştır.
• “IEC 60544-2 Bölüm 2: Işınlama ve test prosedürleri” standardında, radyasyon kaynaklı fiziksel veya kimyasal özelliklerdeki değişikliklerin belirlenmesinden önce, yalıtım malzemelerinin iyonlaştırıcı radyasyonla ışınlanması sırasında ve sonrasında maruz kalma koşulları üzerinde sürdürülen kontroller açıklanmaktadır. Bu standart, bu koşullar altında radyasyon kaynaklı reaksiyonları etkileyebilecek çeşitli parametrelerin yanı sıra potansiyel olarak önemli bir dizi ışınlama koşulunu belirtir.

Bu standardın amacı, radyasyonun uygun şekilde seçilen özellikler üzerindeki etkisini belirlemek için uygun numunelerin, maruz kalma koşullarının ve test yöntemlerinin seçilmesinin önemini vurgulamaktır. Birçok malzeme havada veya inert ortamlarda kullanıldığından, bu iki durum için de standart maruz kalma koşulları önerilir. Bu standartta ışınlama sırasında gerçekleştirilen ölçümler dikkate alınmaz.

• “IEC 60544-4 Bölüm 4: Radyasyon ortamlarında hizmet için sınıflandırma sistemi” standardında, nükleer reaktör tesisleri, reaktör yakıt işleme tesisleri, ışınlama tesisleri, parçacık hızlandırıcıları ve X-ışını cihazlarının radyasyon ortamında hizmet vermesi amaçlanan yalıtım malzemelerinin seçimi ve indekslenmesi için bir kılavuz görevi gören bir sınıflandırma sistemi açıklanmaktadır.

Sınıflandırma sistemi, iyonlaştırıcı radyasyona maruz kalan cihazlarda kullanım için üç tür polimerik malzemenin, sert plastikler, esnek plastikler ve elastomerlerin faydasını tanımlayan bir dizi parametre sağlar. Bu standart, bu tür malzemelerin radyasyon ortamları için uygunluğunun nicel bir ifadesinin temelini oluşturur ve bu nedenle malzeme özellikleri ve tedarikçiler ile kullanıcılar arasındaki tedarik anlaşmaları için bir kılavuz sağlar.

• “IEC 60544-5 Bölüm 5: Hizmette yaşlanmanın değerlendirilmesine ilişkin prosedürler” standardında, radyasyona maruz kaldıkları ortamlarda kullanılan polimerik malzemelere (örneğin kablo izolasyonu ve kılıfları, elastomerik contalar, polimerik kaplamalar, tozluklar) dayalı bileşenlere uygulanabilen yaşlanma değerlendirme yöntemleri açıklanmaktadır. Bu standardın amacı, hizmette yaşlanmanın değerlendirilmesi için yöntemler sağlamaktır. Su standartta tartışılan yaklaşımlar, durum izleme, zorlu ortamlarda numune yataklarının kullanımı ve gerçek zamanlı yaşlanmış bileşenlerin örneklenmesine dayalı yaşlanma değerlendirme programlarını kapsar.

Bu standartta hizmet içi yaşlanma değerlendirmesine yönelik birkaç yaklaşım açıklanmıştır. Bunlar şunlardır:

• Yaşlanma yönetim programlarının uygulanmasına öncelik vermek için endişe verici bileşenlerin belirlenmesi
• Gerçek kullanım ortamlarında uzun süreler boyunca yaşlanmış malzemelerin durumunu değerlendirmek için durum izleme
• Gerçek zamanlı yaşlanma koşulları altında yaşlanmayı tahmin etmek için laboratuvar tabanlı hızlandırılmış yaşlanma programlarından gelen verileri kullanmak için tahmini modelleme
• Gerçek zamanlı yaşlanma koşulları altında yaşlanmanın ölçümü için numune sağlamak için numune deposu

Kısaca EN IEC 60544 standardı, iyonlaştırıcı radyasyonun (gama ışınları, X ışınları veya yüksek enerjili elektronlar gibi) elektriksel yalıtım malzemeleri üzerindeki etkilerini belirlemeye odaklanır. Bu standardın uygulama alanları şunlardır: nükleer enerji santralleri, parçacık hızlandırıcıları, uzay aracı elektroniği ve tıbbi radyasyon ekipmanı. Bu standardın kapsadığı malzeme türleri, yalıtım malzemesi olarak kullanılan polimerleri ve kompozitleri içerir. Açıklanan test prosedürleri, test numunelerinin nasıl hazırlanacağını ve ışınlanacağını, değişikliklerin nasıl ölçüleceğini ve sonuçların nasıl raporlanacağını belirtir.

Radyasyona eğilimli bir ortamda elektrik yalıtım malzemeleri ile çalışılıyorsa, EN IEC 60544 standardı, uzun vadeli güvenilirlik ve emniyeti sağlamak için önemli bir referanstır.

Yıllardır çok geniş bir yelpazede gerçekleştirdiği test, ölçüm, analiz ve değerlendirme çalışmaları ile her sektörden işletmelere destek olmaya çalışan kuruluşumuz, bilim ve teknoloji alanında dünyada yaşanan gelişmeleri yakından takip eden ve sürekli kendini geliştiren güçlü bir çalışan kadrosuna sahiptir. Bu çerçevede işletmelere “EN IEC 60544 Elektriksel yalıtım malzemeleri - İyonlaştırıcı radyasyonun etkilerinin belirlenmesi” standardına uygun test hizmetleri de verilmektedir.