EN IEC 61810-2-1 Elektromekanik Temel Röleler - Bölüm 2-1: Güvenilirlik - B10 Değerlerinin Doğrulanması Prosedürü

Temeli bir Avrupa standardı olan ve sonrasında Uluslararası Elektroteknik Komisyonu (IEC) tarafından yayınlanan “EN IEC 61810-2-1 Elektromekanik temel röleler - Bölüm 2-1: Güvenilirlik - B10 değerlerinin doğrulanması prosedürü” standardında, güvenilirliğin doğrulanması için geliştirilmiş gereklilikler uygulandığında elektromekanik temel röleler için güvenilirlik test prosedürleri açıklanmaktadır. Bu standart, IEC 62061 ve ISO 13849-1 standartlarına uygun olarak makinelerin güvenlikle ilgili kontrol sistemlerine dahil edilen röleler için özel hükümler içermektedir. Bu tür rölelere yönelik tehlikeli arızalar için B10 değerleri (B10d değerleri) bu standartta belirtilen testlerden türetilir.

Bu standardın amaçları doğrultusunda, IEC 61810-2 standardına verilen terimler ve tanımlar yanı sıra şu tanımlar geçerlidir:

Tehlikeli arıza, bir kontrol sisteminin güvenlikle ilgili kısmını tehlikeli veya işlevsiz bir duruma sokma potansiyeline sahip arızayı ifade eder.
Tip testi, üretimin temel performans verilerini elde etmek veya bu rölelerin belirtilen gerekliliklere uyduğunu doğrulamak için üretimi temsil eden bir örnek üzerinde gerçekleştirilen uygunluk testini ifade eder.
Rutin test, seri üretim sırasında veya sonrasında herhangi bir değişiklik ve spesifikasyon değişikliği yapılmadan, belirtilen tekrarlarla numune üzerinde gerçekleştirilen uygunluk testini ifade eder. Rutin testlerden elde edilen sonuçlar, teknik performans düzeyinin korunduğunu doğrulamak için kullanılır.

Bu standart, rölenin güvenilirliğinin değerlendirilmesi ve doğrulanması gereken şartları (B10’un doğrulanması) içerir. Bu prosedür, aşınma mekanizmalarının hakim olduğu röleler için geçerlidir. Rastgele arızaların yaşandığı röleler için ise tedbir alınması gerekmektedir. Makinaların emniyetle ilgili kontrol sistemlerinde kullanılması amaçlanan röleler için yine bu standardın esasları uygulanır.

Bu standarda göre şu arıza modları meydana gelebilir:

Röle kontağının açılamaması
Röle kontağının kapatılamaması
Değişim kontağının istenmeyen şekilde köprülenmesi
Rölenin izolasyon arızası

Tip testinden, röle arızasının meydana gelme olasılığını gösteren B10 değeri elde edilir. B10 değeri döngü sayısı olarak verilir. Belirli bir uygulama içerisinde rölenin çalışma frekansının (döngü oranı) bilinmesi ile döngü sayısı, ilgili zamanlara dönüştürülebilir. Bu B10 değerinin üretim serisi röleler için geçerli olduğunun doğrulanması, rutin testlerle yapılmalıdır.

Bu standartta gereksinimler şu şekilde verilmektedir:

Test numuneleri: Testler IEC 61810-2 standardına uygun olarak gerçekleştirilir.
Test devresi: Üretici firma tarafından aksi belirtilmediği ve test raporunda açıkça belirtilmediği takdirde, IEC 61810-1 standardı Ek C’de açıklanan test devresi kullanılmalıdır. Mümkün olduğunda IEC 61810-1 standardı Ek D’ye uygun devrelerden biri kullanılmalıdır.
Temas yükleri: Temas yükleri imalatçı firma tarafından belirlenmeli ve test raporunda belirtilmelidir. IEC 61810-1 standardına göre uygun rezistif yüklerin veya IEC 61810-1 standardı Ek B’ye göre endüktif yüklerin seçilmesi önerilir.
Çevresel koşullar: IEC 61810-1 standardı içinde verilen tablodaki koşullar geçerlidir. Ancak 18 derece ile 40 derece arasındaki genişletilmiş ortam sıcaklığı aralığına izin verilmektedir.
Çalışma koşulları: IEC 61810-2 standardı hükümleri uygulanır. Üretici tarafından aksi belirtilmediği takdirde, bobin enerjilenmesinin her çevrimi 1 saniye açık ve 9 saniye kapalı olmalıdır. Aksi açıkça belirtilmediği sürece test bobin bastırması olmadan gerçekleştirilir.
Arıza kriterleri: Genel olarak, tüm test numuneleri başarısız olana kadar teste devam edilir. Test belirli bir döngü sayısında kesildiğinde, henüz başarısız olmamış tüm rölelerin o döngü sayısında başarısız olduğu kabul edilir. Ancak test edilen rölelerin en az 2/3’ü arızalanır veya her bir test numunesi 10 M çevrimlik bir ömre ulaşır. Kaydedilen arızaların değerlendirilmesinde IEC 61810-2 standardına göre B şiddeti uygulanır.

Dielektrik testi şu noktalarda gerçekleştirilir:

Bobin ve kontaklar arasında
Bitişik kontaklar arasında
Açık kontaklar arasında

Açılmayan bir kontak, açık kontaklar için gerekliliklere uygunluk açısından test edilemez. Yalıtım gereklilikleri IEC 61810-1 standardına göre doğrulanır. Bu, şu yollardan biriyle gerçekleştirilebilir.

Test sırasında dielektrik testi belirli sayıda çevrimle periyodik olarak gerçekleştirilir. Röle dielektrik testinden geçemediğinde, daha önce dielektrik testinden geçmiş olan çevrim sayısı, bu röle için arıza çevrimi değeri olarak dikkate alınır.
Yukarıda açıklanan yoldan periyodik izleme yapılmadığı takdirde, test edilen röle fonksiyonel kontak arızası nedeniyle arızalandığında dielektrik testi yapılır. Röle dielektrik testinden geçemezse tüm testten geçememiş sayılır. Aynı durum, testin belirli sayıda döngüde kesilmesi durumunda da geçerlidir.

Tip testi 10 rölelik bir örneklemle gerçekleştirilir. Her arıza kayıt altına alınır. B10 değeri IEC 61810-2 standardına verilen prosedüre göre değerlendirilir. Rutin test amacıyla, şekil parametresi ve karakteristik ömür IEC 61810-2 standardına göre değerlendirilir. Tip testi tamamlandıktan sonra, belirtilen periyodikliğe uygun olarak doğrulama için ilk rutin test başlatılır.

Rutin testler üretici firmaya özgü belirli aralıklarla yapılmalıdır.

Bu standartta IEC 62061 ve ISO 13849-1 standartlarına uygun olarak makinelerin güvenlikle ilgili kontrol sistemlerinde kullanılmak üzere tasarlanan rölelere ilişkin gereklilikleri açıklanır. Bu prosedür, aşınma mekanizmalarının hakim olduğu röleler için geçerlidir. Bu testlerde şu arıza modları meydana gelebilir:

Röle kontağının açılamaması
Röle kontağının kapatılamaması
Değişim kontağının istenmeyen şekilde köprülenmesi
Rölenin izolasyon arızası

Belirli bir uygulama için, bunlar kesinlikle listelenen arıza modları açısından değerlendirilir ve tehlikeli arızalar dikkate alınır.

Yüksek bir teşhis kapsamı olanağı sunan zorla yönlendirilen (mekanik olarak bağlanan) kontaklar kullanıldığında, açma ve kapama kontaklarının aynı anda kapanması engellenir. IEC 61810-3 standardında zorla yönlendirilen kontaklara sahip elektromekanik temel röleler belirtilmiştir.

Yıllardır çok geniş bir yelpazede gerçekleştirdiği test, ölçüm, analiz ve değerlendirme çalışmaları ile her sektörden işletmelere destek olmaya çalışan kuruluşumuz, bilim ve teknoloji alanında dünyada yaşanan gelişmeleri yakından takip eden ve sürekli kendini geliştiren güçlü bir çalışan kadrosuna sahiptir. Bu çerçevede işletmelere “EN IEC 61810-2-1 Elektromekanik temel röleler - Bölüm 2-1: Güvenilirlik - B10 değerlerinin doğrulanması prosedürü” standardına uygun test hizmetleri de verilmektedir.