Hidrostatik, sıvıların hareketsiz haldeki davranışlarını inceleyen bilimdir. Bu sıvılardaki ivmelenmelerden kaynaklanan basınca hidrostatik basınç denir. Polipropilen, polietilen, polivinil klorür gibi plastik veya termoplastik borularda sabit sıcaklık ve basınç altında hidrostatik iç basıncın neden olduğu deformasyonu ölçerek malzeme mukavemetini ve ömrünü belirlemek için yapılan bir testtir. Sıcaklık, basınç ve benzer değerler ve diğer koşullar bazı uluslararası standartlarda ele alınmıştır.
Günümüzde birçok önemli kaynağın transferi borular yardımı ile sağlanmaktadır. Boruların dayanıklılığı insan hayatı, kaynak israfı ve çevre kirliliğinin önlenmesi açısından önemlidir. Bu nedenle üretilen boruların kullanılacağı alana göre belirlenen standartlara uygun olması gerekmektedir. Polietilen (PE), polipropilen (PP), polivinilklorür (PVC) ve yüksek ısıya dayanıklı polietilen (PE-RT) boruların güvenli bir şekilde kullanılabilmesi için kullanılacağı alana göre belirli sıcaklık ve basınç değerlerinde çalışma koşulları ve kullanım ömürlerinin bilinmesi gerekmektedir. Bu koşulların belirlenebilmesi için borular hidrostatik iç basınç testine tabi tutuşmaktadır. Elde edilen değerler standartlarla karşılaştırılarak kullanıma uygun olup olmadığı belirlenir.
Şu sayılan standartlar, hidrostatik iç basınç testinde uyulması gereken kuralları ve test ortamının ve test elemanlarının sahip olması gereken koşulları ayrıntılı olarak açıklayan standartlardır:
Bu standartlarda, bağlantı elemanlarının şekilleri ve elemanların bağlanma yöntemleri belirlenir. Test edilecek numunenin boyutlandırılması aynı zamanda ASTM D2122 ve ASTM D3567 standartlarına uygun olması gerekir.
EN 921 ve D1598-23 standartlarına göre testte kullanılacak şartlandırma ve basınç cihazlarının hassasiyeti artı/eksi yüzde 2 düzeyinde olmalıdır. Ortam, bağlantı elemanları ve test sıvısının sıcaklığı 23 derece olmalıdır. 150 mm ve daha küçük çaplı borular, borunun dış çapının en az beş katı uzunluğunda olmalıdır. Daha büyük çaplı borular için bu değer, dış çapın en az üç katı olmalıdır.
Test sistemi bir adet üst ve alt kapatma kapağı, bu kapakları sabitlemeye yarayan kelepçeler, montaj ve sızdırmazlık elemanları, şartlandırıcı, sıvı tankı ve basınç cihazından oluşmaktadır.
Standartlara uygun olarak seçilen numune her iki ucundan uç kapakları ile kapatılır. İçerisinde hava kalmayacak şekilde şartlandırıcı yardımıyla istenilen sıcaklığa getirilen sıvı ile doldurulur. Daha sonra numune, ağırlıktan dolayı eğilmeyecek şekilde desteklenerek şartlandırılmış ortama tamamen daldırılarak teste hazır hale getirilir.
EN 921 standardına göre et kalınlığı 3 mm’den küçük olan numuneler 1 saat, 3-8 mm olanlar 3 saat, 8-16 mm olanlar 6 saat, 16 mm’den büyük olanlar ise 16 saat şartlandırma işlemine tabi tutulmalıdır.
Basınç seviyesi bir basınç makinesi ile ayarlanarak hazır olan numuneye uygulanır ve aynı anda sayaç çalıştırılarak test başlatılır. Numunedeki deformasyonun zamana göre değişimi kaydedilir. Numunelere uygulanacak basınç, standart içinde verilen denklemle hesaplanır:
Test devam ederken numunede bir delinme veya sızıntı meydana gelirse test durdurulur ve deformasyon türü gevrek veya sünek olarak kaydedilir. EN 921 standardına göre, hata boru uzunluğunun 0,1 katından daha fazla kapatma kapağına yakın bir yerde meydana gelirse deney iptal edilir ve yeni bir numune ile test tekrarlanır.
Test sırasında patlama olması durumunda önlemler alınmalı ve sıvı yerine gaz kullanılıyorsa gazların potansiyel enerji depolama kapasiteleri göz ardı edilmemelidir. Test edilecek ekipman ve ortam yağ ve kirden arındırılmış olmalıdır.
Test sırasında basınca maruz kalan borular, standartlarda belirlenen süre olan 20 derecede 100 saat, 80 derecede 165 saat içinde patlamazsa veya grafiklerde belirlenen deformasyonun üzerinde değerler görülmezse borunun kullanıma uygun olduğuna karar verilir.
Plastik ve termoplastik borular, kolay işçilik, düşük maliyet, düşük bakım gereksinimi ve korozyona maruz kalmaması gibi nedenlerle geniş kullanım alanı bulmuştur. Atık suların yanı sıra doğal gaz, temiz su ve jeotermal su gibi kaynakları da taşıyabildiği için şebeke sistemlerinde yaygın olarak kullanılmaktadır. Bunlara ek olarak tarımsal sulamada da kullanılmaya devam etmektedir. Bu sektörlerde plastik boruların güvenli kullanımında hidrostatik basınç testi yer almaktadır.
Kısaca hidrostatik test, boruları ve basınçlı kapları test etmek için kullanılan en yaygın yöntemdir. Bu testin kullanılması, bir kabın güvenlik standartlarını ve dayanıklılığını zaman içinde korumaya yardımcı olur. Yeni üretilen parçalar başlangıçta hidrostatik test kullanılarak nitelendirilir. Daha sonra ilgili standarda göre düzenli aralıklarla yeniden doğrulanırlar. Hidrostatik testin uygulanabilir olmadığı bazı durumlarda, pnömatik basınç testi kabul edilebilir bir alternatif yöntemdir.
Yıllardır çok geniş bir yelpazede gerçekleştirdiği test, ölçüm, analiz ve değerlendirme çalışmaları ile her sektörden işletmelere destek olmaya çalışan kuruluşumuz, bilim ve teknoloji alanında dünyada yaşanan gelişmeleri yakından takip eden ve sürekli kendini geliştiren güçlü bir çalışan kadrosuna sahiptir. Bu çerçevede işletmelere hidrostatik iç basınç testi hizmetleri de verilmektedir.
Randevu almak, daha detaylı bilgi edinmek yada değerlendirme talep etmek için formumuzu doldurarak size ulaşmamızı isteyebilirsiniz.
EUROLAB , raporlama ve belgelendirme faaliyetlerini, United Accreditation Foundation (UAF), Türk Akreditasyon Kurumu (TÜRKAK), Enterprise Accreditation Foundation (EAF) kuruluşundan sağladığı akreditasyona dayanarak sürdürmektedir. Enterprise Accreditation Foundation (EAF), aynı zamanda Birleşmiş Milletler (UN GLOBAL COMPACT) imzacısıdır.
