EN ISO 13849-1 Makinelerin Güvenliği - Kontrol Sistemlerinin Güvenlikle İlgili Parçaları - Bölüm 1: Tasarım İçin Genel İlkeler

Temeli bir Avrupa standardı olan, daha sonra Uluslararası Standartlar Örgütü (ISO) tarafından yayınlanan “EN ISO 13849-1 Makinelerin güvenliği — Kontrol sistemlerinin güvenlikle ilgili parçaları - Bölüm 1: Tasarım için genel ilkeler” standardında, güvenlik işlevlerini yerine getiren kontrol sistemlerinin güvenlik ile ilgili parçalarının tasarımı ve entegrasyonu için bir metodoloji tanımlanmakta ve ilgili gereksinimler, öneriler ve rehberlik sağlanmaktadır. Buna yazılım tasarımı da dahildir.

Bu standart, teknoloji ve enerji türünden (öreğin elektrik, hidrolik, pnömatik ve mekanik) bağımsız olarak, alt sistemleri de dahil olmak üzere yüksek talepli ve sürekli çalışma modları için kontrol sistemlerinin güvenlikle ilgili parçalarına uygulanır. Bu standart, düşük talepli çalışma modu için geçerli değildir. Düşük talepli çalışma modu için “IEC 61508 Elektrik / elektronik / programlanabilir elektronik güvenlikle ilgili sistemlerin fonksiyonel güvenliği” standart serisine bakılmalıdır.

Bu arada bu standart, belirli uygulamalarda kullanılacak güvenlik işlevlerini veya gerekli performans seviyelerini belirtmez.

Bu standart, belirli makinelerin (öreğin mobil makinelerin) belirli gereksinimleri olup olmadığını dikkate almadan kontrol sistemlerinin güvenlikle ilgili parçalarının tasarımı için bir metodoloji belirtir. Bu belirli gereksinimler, bir Tip-C standardında dikkate alınabilir. Tip-C standartları (makine güvenlik standartları), belirli bir makine veya makine grubu için ayrıntılı güvenlik gerekliliklerini ele alır.

Bu standart, kontrol sistemlerinin güvenlikle ilgili parçaları olan ürünlerin ve bileşenlerin tasarımı için belirli gereksinimler vermez. kontrol sistemlerinin güvenlikle ilgili parçalarının bazı bileşenlerinin tasarımına ilişkin özel gereksinimler geçerli ISO ve IEC standartları tarafından karşılanmaktadır.

Bu standart güvenlik yönleri (örneğin fiziksel, bilgi teknolojileri güvenliği ve siber güvenlik) için özel önlemler sağlamaz. Güvenlik sorunları güvenlik işlevleri üzerinde etkili olabilir. Daha fazla bilgi ISO/TR 22100-4 ve IEC/TR 63074 standartlarında yer almaktadır.

Bu standardın amaçları doğrultusunda,

• Bir kontrol sisteminin güvenlikle ilgili kısmı, bir güvenlik fonksiyonunu gerçekleştiren bir kontrol sisteminin parçası, güvenlikle ilgili bir girdiden başlayarak güvenlikle ilgili bir çıktılar üretmeye kadar kısmını ifade eder. Bir kontrol sisteminin güvenlikle ilgili kısımları, güvenlikle ilgili girdilerin başlatıldığı noktadan başlar (örneğin, aktüatör kamı ve konum anahtarının silindiri dahil) ve güç kontrol elemanlarının çıkışında sonlanır (örneğin, bir kontaktörün ana kontakları dahil).
• Makine kontrol sistemi, makine elemanlarının parçalarından, operatörlerden, harici kontrol ekipmanından veya bunların herhangi bir kombinasyonundan gelen giriş sinyallerine yanıt veren ve makinenin amaçlanan şekilde davranmasına neden olan çıkış sinyalleri üreten sistemini ifade eder. Makine kontrol sistemi herhangi bir teknolojiyi veya farklı teknolojilerin herhangi bir kombinasyonunu kullanabilir (örneğin, elektrik / elektronik, hidrolik, pnömatik ve mekanik).
• Güvenlik gereksinimleri şartnamesi, güvenlik işlevlerinin özellikleri (işlevsel gereksinimler) ve gerekli performans seviyeleri açısından güvenlikle ilgili kontrol sistemi tarafından karşılanması gereken güvenlik işlevlerine ilişkin gereklilikleri içeren şartnameyi ifade eder.
• Kategori, alt sistemin arızalara karşı direnci ve parçaların yapısal düzenlemesi, arıza tespiti veya güvenilirlikleri ile elde edilen arıza durumundaki davranışı açısından sınıflandırılmasını ifade eder.
• Performans seviyesi, kontrol sistemlerinin güvenlikle ilgili parçalarının öngörülebilir koşullar altında bir güvenlik fonksiyonunu yerine getirme yeteneğini belirtmek için kullanılan ayrık seviyeyi ifade eder.
• Gerekli performans seviyesi, her güvenlik fonksiyonu için gerekli risk azaltımını elde etmek için gerekli performans seviyesini ifade eder.
• Güvenlik bütünlüğü seviyesi, güvenlikle ilgili sistemlere tahsis edilecek güvenlik fonksiyonlarının güvenlik bütünlüğü gereksinimlerini belirtmek için ayrı seviyeyi (mümkün olan dört seviyeden biri) ifade eder. Güvenlik bütünlüğü seviyesi 4 en yüksek güvenlik bütünlüğü seviyesine ve güvenlik bütünlüğü seviyesi 1 en düşük seviyeye sahiptir.  Bu standartta sadece SIL 1 ila SIL 3 dikkate alınır.
• Arıza, bir işlevsel birimin gerekli bir işlevi yerine getirme yeteneğinde azalmaya veya kayba neden olabilecek anormal durumu ifade eder. Bir arıza genellikle öğenin kendisinin bir arızasının sonucudur, ancak daha önce bir arıza olmadan da var olabilir. Bu standartta arıza, rastgele arıza veya sistematik bir arızadan kaynaklanan arıza anlamına gelir.
• Arıza hariç tutma, bir kontrol sisteminin güvenlikle ilgili bir parçası içindeki belirli arızaların, bu hariç tutma, bu arızaların ihmal edilebilir olasılığı nedeniyle haklı gösterilebilirse, hariç tutulmasını ifade eder.

Kuruluşumuz, çeşitli sektörlerdeki işletmeler için verdiği sayısız test, ölçüm, analiz ve değerlendirme çalışmaları arasında, eğitimli ve uzman bir kadro ve gelişmiş teknolojik donanımı ile, “EN ISO 13849-1 Makinelerin güvenliği — Kontrol sistemlerinin güvenlikle ilgili parçaları - Bölüm 1: Tasarım için genel ilkeler” standardında tanımlanan test hizmetleri de vermektedir.