EN ISO 2062 Test Cihazı Kullanılarak Tek Uç Kopma Kuvvetinin ve Kopma Anındaki Uzamanın Belirlenmesi

Temeli bir Avrupa standardı olan ve sonrasında Uluslararası Standartlar Teşkilatı (ISO) tarafından yayınlanan “EN ISO 2062 Tekstiller - Paketlerden iplikler - Sabit uzama oranı (CRE) test cihazı kullanılarak tek uç kopma kuvvetinin ve kopma anındaki uzamanın belirlenmesi” standardında, paketlerden alınan tekstil ipliklerinin kopma kuvvetinin ve kopma uzamasının belirlenmesine yönelik yöntemler açıklanmaktadır. Bu standart dört yöntem içermektedir:

• Yöntem A: Manuel, numuneler doğrudan şartlandırılmış paketlerden alınır.
• Yöntem B: Otomatik, numuneler doğrudan şartlandırılmış paketlerden alınır.
• Yöntem C: Manuel, şartlandırmadan sonra gevşetilmiş test çileleri kullanılır.
• Yöntem D: Manuel, numuneler ıslatma işleminden sonra kullanılır.

Yöntem C, ipliğin kopma uzamasıyla ilgili anlaşmazlık durumlarında kullanılır. Yöntem A, B ve C’nin iplik mukavemeti için aynı sonuçları vermesi beklenir, ancak Yöntem C, A veya B’den biraz daha gerçek (ve daha yüksek) uzama değerleri verebilir. Yöntem D’nin hem kopma kuvveti hem de kopma uzaması için, A, B veya C yöntemleri ile elde edilenlerden farklı sonuçlar vermesi muhtemeldir.

Bu uluslararası standart, sabit numune uzama oranı (CRE) çekme test cihazları kullanan yöntemleri belirtir. Artık kullanılmayan sabit hareket oranı (ve sabit yükleme oranı aletleri üzerinde yapılan testler, bu aletlerin hala kullanımda olduğu ve anlaşmayla kullanılabileceği gerçeğinin kabulüyle, bilgi amaçlı olarak standart ekinde ele alınmıştır (Ek A).

Bu standart, cam, elastomerik, aramid, yüksek moleküler polietilen (HMPE), ultra yüksek moleküler polietilen (UHMPE), seramik ve karbon iplikler ve poliolefin bantlar hariç tüm iplik tiplerine uygulanır.

Cam ipliklerin test edilmesine yönelik bir yöntem ISO 3341 standardında verilmiştir. Bu standart, paketlerden elde edilen ipliklere uygulanabilir ancak ilgili taraflar arasındaki anlaşmaya bağlı olarak kumaşlardan çıkarılan ipliklere de uygulanabilir. Bu standart, ipliklerin tek uçlu (tek iplikli) testine yöneliktir. Çile test yöntemi ISO 6939 standardında verilmiştir.

Bu standardın amaçları doğrultusunda, şu terimler ve tanımlar geçerlidir:

• Kopma kuvveti, kopmaya kadar yapılan bir çekme testinde bir numuneye uygulanan maksimum kuvvettir. İplikler için, kopma kuvveti veya yük tercihen santinewton cinsinden ifade edilir.
• Kopma anındaki uzama, kopma kuvvetine karşılık gelen numunenin uzunluğundaki artıştır. İplikler için, kopma anındaki uzama, başlangıç uzunluğunun yüzdesi olarak ifade edilir.
• Kopma mukavemeti, bir ipliğin kopma kuvvetinin doğrusal yoğunluğuna oranıdır. İplikler için, kopma mukavemeti santinewton/tex cinsinden ifade edilir.
• Sabit numune uzama oranı (CRE) test cihazı, numunenin bir ucunun neredeyse sabit bir kelepçede tutulduğu ve diğer ucunun sabit bir hızda sürülen bir kelepçede kavrandığı test makinesidir. Uygulanan kuvveti ve uzamayı tespit etmek ve kaydetmek için uygun bir sistem sağlanmıştır.
• Kelepçe, numuneyi uygun çeneler vasıtasıyla kavramak için kullanılan bir çekme test makinesinin parçasıdır.
• Çeneler, numuneyi kavrayan bir kelepçenin elemanlarıdır.
• Ölçü uzunluğu, nominal uzunluk, test cihazının sıkıştırma noktaları arasındaki mesafedir. Bazı kelepçelerde, ipliğin yolu boyunca ölçülen, sıkıştırma noktaları arasındaki mesafedir.
• Başlangıç uzunluğu, test başlangıcında belirtilen ön gerilim altında bir test numunesinin uzunluğudur (sıkıştırma noktaları arasında).
• Paket, kullanım, elleçleme veya depolama için uygun bir formdaki iplik uzunluğudur. Paketler destekli (örneğin koniler, bobinler) veya desteksiz (örneğin çileler, toplar) olabilir.

Prensip olarak bir iplik numunesi uygun bir mekanik cihazla kopana kadar uzatılır ve kopma kuvveti ve kopma anındaki uzama kaydedilir. Dakikada yüzde 100 sabit bir uzatma oranı (ölçü uzunluğuna göre) kullanılır, ancak daha yüksek veya daha düşük oranlar anlaşmayla izin verilir. İki ölçü uzunluğuna izin verilir: genellikle 500 mm (500 mm/dakika uzatma oranıyla) ve istisnai olarak 250 mm (250 mm/dakika uzatma oranıyla).

Numuneler, varsa malzeme spesifikasyonunda verilen talimatlara veya burada açıklanan prosedürlere uygun olarak alınmalıdır. “Örnekleme sıklığı” başlıklı tabloda gösterildiği gibi test edilecek partiyi temsil eden bir veya daha fazla vakadan toplu numune alınmalıdır.

Sadece ortalama değerler gerekiyorsa, o zaman toplu numuneden 10 paket alınmalı ve her bir durumda vakalar ve seviyeler arasında mümkün olduğunca eşit olarak dağıtılmalıdır. Test edilecek minimum numune sayısı tek eğrilmiş iplikler için 50, diğer iplikler için ise 20 olmalıdır. Numuneler 10 paket arasında mümkün olduğunca eşit olarak dağıtılmalıdır.

Testin değişkenliği biliniyorsa ve sadece ortalama değerler gerekiyorsa, o zaman numune sayısı 0,17 CV² olarak hesaplanmalıdır. Burada CV, benzer malzeme üzerindeki deneyimden elde edilen bireysel kopuşların (yüzde olarak ifade edilir) varyasyon katsayısıdır. Bu numune sayısı, yüzde 90 olasılık düzeyinde artı/eksi yüzde 4’lük bir hassasiyet (ortalama standart hatasının 1,96 katı) sağlar. Mukavemet testi bir tek kuyruklu testtir, yani “iplik ...den zayıf olmayacaktır” ancak “...den daha güçlü olabilir”. Yüzde 90 olasılık belirtildiğinde, dağılımın bir kuyruğu yüzde 5’tir veya iki kuyruğun toplamıyla tam olarak aynıdır veya iki kuyruklu test için uygun olan daha yaygın yüzde 95 olasılıktır.

Varyasyon katsayısının ortalamaya ek olarak belirlenmesi gerekiyorsa, toplu numuneden 20 paket alınmalı ve tek eğrilmiş iplikler için en az 200 numune ve diğer tüm iplik tipleri için en az 100 numune test edilmelidir.

Kumaşlardan (otomatik test cihazları için uygun olmayan, Yöntem B) numuneler çıkarılacaksa, kumaş numunesi yeterli sayıda ve uzunlukta numune sağlayacak kadar büyük olmalıdır. Test numuneleri, numune alma sırasında iplikteki bükümün değişmemesi için alınmalıdır. Dokuma kumaşlarda, çözgü numuneleri farklı uçlardan alınmalı ve atkı numuneleri, ipliğin mümkün olduğunca temsili olması için numunenin birkaç bölümünden rastgele alınmalıdır. Örme kumaşlarda, numuneler mümkün olduğunca çok sayıda farklı ipliği temsil etmelidir.

Ön koşullandırma, koşullandırma ve test atmosferleri ISO 139 standardında belirtildiği gibi olmalıdır. Yöntem A ila C için, numune paketleri veya test çileleri en az 4 saat boyunca ön koşullandırılmalıdır. Numuneler doğrudan kuru taraftan koşullandırılırsa, ön koşullandırma genellikle göz ardı edilebilir. Ön koşullandırmadan sonra, numune koşullandırma atmosferi altında nem dengesine getirilmelidir. Çileler için, genellikle bir gecelik koşullandırma yeterlidir, ancak sıkıca sarılmış paketler için en az 48 saat gereklidir. Islak testler için ön koşullandırma ve koşullandırma gerekli değildir (Yöntem D).

Yıllardır çok geniş bir yelpazede gerçekleştirdiği test, ölçüm, analiz ve değerlendirme çalışmaları ile her sektörden işletmelere destek olmaya çalışan kuruluşumuz, bilim ve teknoloji alanında dünyada yaşanan gelişmeleri yakından takip eden ve sürekli kendini geliştiren güçlü bir çalışan kadrosuna sahiptir. Bu çerçevede işletmelere “EN ISO 2062 Tekstiller - Paketlerden iplikler - Sabit uzama oranı (CRE) test cihazı kullanılarak tek uç kopma kuvvetinin ve kopma anındaki uzamanın belirlenmesi” standardına uygun test hizmetleri de verilmektedir.