EN IEC 60695-11-10 Yangın Tehlikesi Testi - Bölüm 11-10: Test Alevleri - 50 W Yatay ve Dikey Alev Testi Yöntemleri

Temeli bir Avrupa standardı olan ve sonrasında Uluslararası Elektroteknik Komisyonu (IEC) tarafından yayınlanan “EN IEC 60695-11-10 Yangın tehlikesi testi - Bölüm 11-10: Test alevleri - 50 W yatay ve dikey alev testi yöntemleri” standardında, dikey veya yatay yönlendirilmiş test çubuğu numuneleri, nominal termal gücü 50 W olan küçük bir alev ateşleme kaynağına maruz bırakıldığında elektroteknik ürünlerde kullanılan farklı malzemelerin yanma davranışını karşılaştırmayı amaçlayan küçük ölçekli laboratuvar test prosedürleri açıklanmaktadır.

Bu test yöntemleri, malzemelerin doğrusal yanma hızını veya kendi kendine sönme özelliklerini belirler. Bu test yöntemleri, ISO 845 standardına göre belirlenen 250 kg/m3’ten fazla görünen yoğunluğa sahip katı ve hücresel malzemeler için geçerlidir.

Bu standartta iki test yöntemi açıklanmaktadır:

• Yöntem A, yatay yanma testidir ve belirli test koşulları altında malzemelerin doğrusal yanma hızını belirlemeyi amaçlar.
• Yöntem B, dikey yanma testidir ve malzemelerin belirli test koşulları altında kendi kendine sönüp sönmediğini belirlemeyi amaçlar.

ISO 9772 standardı, 250 kg/m3 veya daha az görünen yoğunluğa sahip malzemeler için kullanılacak yanma özelliklerinin belirlenmesi için bir test yöntemini açıklar. ISO 9773 standardı, incelikleri nedeniyle ya deforme olan ya da bu standartta tanımlanan Yöntem B kullanılarak tutma kelepçesine kadar yanan malzemeler için yanma davranışının belirlenmesine yönelik bir test yöntemini açıklar.

Açıklanan test yöntemleri, kalite güvencesi, ürün bileşen malzemelerinin ön seçimi veya son ürünlerde kullanılan malzemelerin gerekli asgari yanıcılık sınıflandırmasını doğrulamak için kullanılabilecek sınıflandırmalar sağlar. Ön seçimle ilgili kılavuz IEC 60695-1-30 standardında yer almaktadır.

Prensip olarak dikdörtgen çubuk şeklindeki bir test numunesi, bir ucundan yatay veya dikey olarak desteklenir ve serbest ucu belirtilen bir test alevine maruz bırakılır. Yatay olarak desteklenen çubuğun belirli test koşulları altındaki yanma davranışı, doğrusal yanma hızı ölçülerek değerlendirilir. Dikey olarak desteklenen çubuğun belirli test koşulları altındaki yanma davranışı ise, art alev ve art kızdırma sürelerinin (malzemelerin kendi kendine sönüp sönmediğinin gözlemlenmesi), yanma derecesinin ve alev parçacıklarının damlamasının ölçülmesiyle değerlendirilir.

Belirtilen koşullar altında bir malzeme üzerinde yapılan yangın testleri, farklı malzemelerin göreceli yanma davranışlarının karşılaştırılması, üretim süreçlerinin kontrol edilmesi veya yanma özelliklerindeki herhangi bir değişikliğin değerlendirilmesi açısından önemli bir değere sahiptir. Bu yangın testi yöntemlerinden elde edilen sonuçlar, test numunesinin şekline ve yönüne, test numunesini çevreleyen ortama ve tutuşma koşullarına bağlıdır. Bu yangın testi yöntemlerinin önemli özelliği, test numunelerinin yatay veya dikey konumda düzenlenmesidir. Bu test düzenlemeleri, farklı malzeme yanıcılığı sınıfları arasında ayrım yapılmasını mümkün kılar.

Bu standarda uygun olarak elde edilen sonuçlar, sadece belirli bir malzemenin gerçek yangın koşulları altında oluşturduğu yangın tehlikesini tanımlamak veya değerlendirmek için kullanılmamalıdır. Yangın tehlikesinin değerlendirilmesi ayrıca yakıt katkısı, yanma yoğunluğu (ısı salınım hızı), yanma ürünleri ve tutuşturma kaynağının niteliği, açıkta kalan malzemenin yönü ve havalandırma koşulları gibi çevresel faktörler gibi diğer faktörlerin de dikkate alınmasını gerektirir.

Bu test yöntemleriyle ölçülen yanma davranışı, yoğunluk, malzemenin anizotropisi ve test numunesinin kalınlığı gibi fiziksel özelliklerden etkilenir.

Bazı test numuneleri, alev uygulandıktan sonra tutuşmadan büzülebilir veya bozulabilir. Bu durumda, geçerli sonuçlar elde etmek için aynı kalınlıkta ek test numuneleri gerekir. Bu kalınlıkta geçerli sonuçlar elde edilemezse, söz konusu kalınlıktaki malzemeler bu test yöntemleriyle değerlendirilmeye uygun değildir. İnce ve esnek test numuneleri için yanıcılık sınıflandırması belirleyebilmek ve birden fazla test numunesinin alev uygulandıktan sonra tutuşmadan büzüldüğü durumlarda, ISO 9773 standardı uygun bir test yöntemi sağlar.

Bazı plastik malzemelerin yanma davranışı zamanla değişebilir. Bu nedenle, uygun bir prosedür kullanılarak şartlandırma öncesi ve sonrası testlerin yapılması tavsiye edilir. Tercih edilen fırında şartlandırma, 70 derece artı/eksi 2 derecede 168 saat artı/eksi 2 saattir. Ancak, ilgili taraflar arasında anlaşmaya varılması halinde farklı şartlandırma süreleri ve sıcaklıkları da kullanılabilir ve kullanılması halinde test raporunda belirtilmelidir.

Kısaca EN IEC 60695-11-10 standardı, elektrikli ve elektronik ürünler için yangın tehlikesi testleri alanında önemli bir belgedir. Elektrikli cihazlarda kullanılan malzemelerin yanıcılığını değerlendirerek ürün güvenliğinin sağlanmasında önemli bir rol oynar. Bu standart, özellikle mevzuata uyum, ürün geliştirme ve kalite güvence süreçlerinde önemlidir.

Bu standardın başlıca amaçları şunlardır:

• Malzemelerin tutuşma direncini değerlendirmek.
• Elektrikli cihazlarda normal çalışma veya arıza koşulları sırasında oluşabilecek kıvılcım veya sıcak bileşenler gibi küçük alev tutuşma kaynaklarını simüle etmek.
• Bir malzemenin kendi kendine sönüp sönmediğini veya alev söndükten sonra yanmaya devam edip etmediğini belirlemek.

Bu standart, şu tür malzemeler için geçerlidir:

• Muhafazalar
• Yalıtım
• Konnektörler
• Elektrikli ve elektronik cihazların iç parçaları

EN IEC 60695-11-10 standardı hem yatay hem de dikey alev test yöntemlerini içerir:

• Yatay alev testi (HB derecesi): Bu yöntemde bir test numunesi yatay olarak monte edilir. 50 W’lık test alevi belirli bir süre boyunca uygulanır. Alev sönme süresi ve yayıldığı mesafe ölçülür.
• Dikey alev testi (V-0, V-1, V-2 dereceleri): Bu yöntemde numune dikey olarak monte edilir. Alev iki kez 10 saniyelik aralıklarla uygulanır. Gözlemler şunları içerir: alev sonrası süre, alevli parçacıkların damlaması ve damlaların altına yerleştirilen bir pamuk indikatörünü tutuşturup tutuşturmadığı.

Bu testler, ürün tasarımında uygun malzemelerin seçilmesi için çok önemli olan yanıcılık derecelerine göre malzemelerin sınıflandırılmasına yardımcı olur.

EN IEC 60695-11-10 standardına uyum, üreticilerin şunları yapmasına yardımcı olur:

• Uluslararası güvenlik yönetmeliklerine ve standartlarına uymak.
• Tüketici ve endüstriyel elektronik ürünlerinde yangın tehlikesi riskini azaltmak.
• Tanınmış güvenlik standartlarına uygunluğu kanıtlayarak pazara erişimi kolaylaştırmak.
• Tüketici güvenini ve ürün güvenilirliğini artırmak.

Sonuç olarak EN IEC 60695-11-10 standardı, elektrikli ve elektronik ekipmanlarda kullanılan malzemelerin yanıcılığını değerlendirmek için güvenilir ve tutarlı yöntemler sunan, yangın tehlikesi testlerinde kritik bir araçtır. Üreticiler, bu standardı uygulayarak ürünlerinin güvenlik profilini önemli ölçüde iyileştirebilir, yasal düzenlemelere uyumu sağlayabilir ve yangınla ilgili riskleri azaltabilirler.

Teknoloji ilerledikçe ve cihazlar daha kompakt ve karmaşık hale geldikçe, bu tür standartlara uyum hem kullanıcıları hem de altyapıyı korumak için daha da hayati önem taşımaktadır.

Uzun yıllardır hizmet veren ve dünyada bilim ve teknoloji alanında yaşanan gelişmeleri titizlikle takip eden kuruluşumuz, her sektörden işletmelere, yetişkin bir kadro ve geniş bir altyapı ile çok farklı alanlarda test, ölçüm ve analiz çalışmaları gerçekleştirmektedir. Bu çerçevede işletmelere “EN IEC 60695-11-10 Yangın tehlikesi testi - Bölüm 11-10: Test alevleri - 50 W yatay ve dikey alev testi yöntemleri” standardına uygun test hizmetleri de verilmektedir.