EN ISO 11925 Yangına Tepki Testleri - Alevle Doğrudan Temas Eden Yapı Ürünlerinin Tutuşabilirliği

Temeli bir Avrupa standardı olan ve sonrasında Uluslararası Standartlar Teşkilatı (ISO) tarafından yayınlanan “EN ISO 11925 Yangına tepki testleri - Alevle doğrudan temas eden yapı ürünlerinin tutuşabilirliği” standardı, aynı başlık altında yayınlanan şu alt bölümlerden oluşmaktadır:

• “EN ISO 11925-1 Bölüm 1: Tutuşabilirlik hakkında kılavuz” standardı, yapı ürünleri için tutuşabilirlik testleri hakkında rehberlik sağlar. Bu standartta tutuşabilirlik prensipleri açıklanmakta ve farklı tutuşma kaynakları karakterize edilmektedir. Küçük ölçekli tutuşabilirlik testlerinin sonuçları, belirtilen bir yangın senaryosunun toplam tehlike analizinin bir bileşeni olarak kullanılabilir. Bu nedenle, seçilen alev veya radyasyon kaynağının tam olarak karakterize edilmesi ve böylece test sonuçlarından ilgili sonuçların çıkarılması önemlidir. Bu standartta verilen rehberlik, diğer uygulama alanları (örneğin yapı içerikleri, plastikler gibi) için de geçerli olabilir.

Yangınlar çok çeşitli tutuşturma kaynaklarından kaynaklanır. Birçok ülkede yapılan gerçek yangınların istatistiksel analizi, özellikle binalardaki yangınlarda en yaygın birincil ve ikincil kaynakları belirlemiştir. En sık yangın kaynakları şunlar olabilir:

• Pişirme aletleri (elektrikli ve gazlı)
• Mekan ısıtma aletleri (elektrikli, gazlı ve katı yakıtlı)
• Elektrik kabloları
• Diğer elektrikli aletler (çamaşır makineleri, yatak ısıtıcıları, televizyonlar, su ısıtıcıları gibi)
• Sigaralar
• Kibritler ve sigara çakmakları
• Üfleme lambaları, üfleçler ve kaynak meşaleleri, sıcak metal
• Çöp yakma, örneğin atık kağıt sepetlerinde veya kutularında veya yığılmış yığınlarda
• Mumlar

İlk tutuşturulan maddeler muhtemelen şunlardır.

• Yemeklik yağ da dahil olmak üzere yiyecekler
• Gazlar, örneğin şebeke gazı ve tüp gazları
• Sıvılar, örneğin petrol, boya ispirtoları
• Tekstiller, örneğin giysiler, perdeler
• Döşemeler, örneğin sandalyeler, yataklar, kanepeler
• Zemin kaplamaları
• Bina yapıları, örneğin duvar kaplamaları, tavanlar, bölmeler
• Elektrik kabloları

İçin için yanan tutuşturma kaynakları, alevli yanma gelişmeden önce önemli bir indüksiyon süresi içerebildiğinden gerçek yangın durumlarında özellikle sinsidir.

• “EN ISO 11925-2 Bölüm 2: Tek alev kaynağı testi” standardında, dikey olarak yönlendirilmiş test numuneleri kullanılarak sıfır etkilenmiş ışınım altında doğrudan küçük alev çarpmasıyla ürünlerin tutuşabilirliğini belirlemek için bir test yöntemi açıklanmaktadır. Bu test yönteminin hassasiyetine ilişkin bilgiler standart ekinde yer almaktadır (Ek A). Esasen düz olmayan son kullanım ürünlerinin test edilmesine ilişkin bilgiler Ek B’de. Delikli son kullanım ürünlerinin test edilmesine ilişkin bilgiler ise Ek C’de yer almaktadır.

Bu standardın amaçları doğrultusunda, ISO 13943 standardında verilen terimler ve tanımlar yanı sıra şu tanımlar geçerlidir:

• Ürün, bilginin gerekli olduğu malzeme, eleman veya bileşeni ifade eder.
• Esasen düz ürün, aşağıdaki özelliklerden birine sahip ürünü ifade eder:
  • Düzlemsel açık yüzey.
  • Yüzey düzensizliği açık yüzey üzerinde eşit olarak dağılmış düzlemsel açık yüzey. Bu yüzey şu koşullara bağlıdır:
    • 250 mm x 250 mm’lik temsili kare alanın yüzeyinin en az yüzde 50’si, açık yüzeydeki en yüksek noktalardan alınan bir düzlemden 6 mm derinlikte yer alır veya
    • Çatlaklar, yarıklar veya delikler içeren bir yüzey için, bunlar 6,5 mm genişliği veya 10 mm derinliği aşmaz ve yüzeydeki bu tür çatlakların, yarıkların veya deliklerin toplam alanı, açık yüzeyin 250 mm x 250 mm’lik temsili kare alanının yüzde 30’unu aşmaz.
• Alevli damlacıklar veya partiküller, yangın testi prosedürü sırasında numuneden ayrılan ve numunenin altındaki filtre kağıdını tutuşturan malzemedir.
• Çok katmanlı ürünler, iki veya daha fazla farklı malzeme katmanından oluşan üründür. Önemli veya önemsiz olabilir.
• Sürekli alevlenme, alevin 3 saniyeden uzun bir süre boyunca devam etmesi durumudur.
• Tutuşma, sürekli alevlenmenin varlığını ifade eder.

Bu test yöntemi, bir malzemenin, kompozitin veya montajın tutuşabilirliğini belirler ve başka herhangi bir yangın parametresini (örneğin alev yayılımı) değerlendirmek için tasarlanmamıştır. Malzeme kompozitinin veya montajının diğer malzemelerin ikincil tutuşmasına neden olma olasılığı, oluşabilecek yanan damlacıkların veya döküntülerin gözlemlenmesiyle dikkate alınır. Büyüyen bir yangın durumunda malzemenin ikincil tutuşması, ışınım yoluyla yapı ürünlerinin tutuşabilirliğini değerlendiren IS0 5657 standardı kullanılarak ele alınabilir.

Prensip olarak numuneler farklı büyüklük ve yoğunluktaki belirli alevlere maruz bırakılır ve tutuşma davranışları gözlemlenir. Bu tutuşma kaynakları aralığının esasen düz olmayan nihai kullanım ürünlerine veya örneklere uygulanmasına ilişkin rehberlik standart ekinde yer almaktadır (Ek C).

Yapı ürünleri termal enerjiye maruz kaldığında, yüzeylerinden yanıcı buharlar üretilebilir. Uygun koşullar altında (özellikle yüksek sıcaklıklarda), kritik bir yanıcı buhar konsantrasyonu oluşabilir ve kendiliğinden tutuşma meydana gelebilir. Tek enerji kaynağı veya ek bir kaynak olarak bir alev mevcutsa, tutuşma süreci desteklenir; bu mekanizmaya bazen pilot tutuşma denir.

Bir numuneden, bir yapı ürününün kaynakları, yüzeyinde alevler göründüğünde tutuşmuş kabul edilir. Bu standartta açıklanan tutuşma geçici veya sürekli olabilir. Tutuşma meydana geldikten sonra, bazı yanan malzemeler, alevli döküntü veya damlalar oluşturarak ek yangın tehlikeleri yaratır. Bu alevli döküntü yanıcı malzemenin üzerine düşerse, ikincil tutuşma meydana gelebilir ve yangın daha hızlı yayılır. Bir ısı kaynağının bazı malzemelere yerel olarak uygulanması, parlayan yanmaya neden olabilir.

Kısaca EN ISO 11925 standartlar dizisi, bir malzemenin küçük bir aleve maruz kaldığında ne kadar kolay tutuştuğunu değerlendirdiği için yapı ve inşaatta kullanılan önemli bir yangın test standardıdır.

Yıllardır çok geniş bir yelpazede gerçekleştirdiği test, ölçüm, analiz ve değerlendirme çalışmaları ile her sektörden işletmelere destek olmaya çalışan kuruluşumuz, bilim ve teknoloji alanında dünyada yaşanan gelişmeleri yakından takip eden ve sürekli kendini geliştiren güçlü bir çalışan kadrosuna sahiptir. Bu çerçevede işletmelere “EN ISO 11925 Yangına tepki testleri - Alevle doğrudan temas eden yapı ürünlerinin tutuşabilirliği” standardına uygun test hizmetleri de verilmektedir.