ISO 5659 Plastikler - Duman Oluşumu

Uluslararası Standartlar Teşkilatı (ISO) tarafından yayınlanan “ISO 5659 Plastikler - Duman oluşumu” standardı, aynı başlık altında yayınlanan bir dizi alt bölümlerden oluşmaktadır. Şöyle ki,

• “ISO 5659-1 Bölüm 1: Optik yoğunluk testi hakkında rehberlik” standardında, optik yoğunluk tanımlamaları yapılmakta ve gereklilikler açıklanmaktadır. Bu uluslararası standardın 2. bölümü, statik (veya kümülatif) tek odacıklı bir test prosedürünü açıklar. Şu anda, bu kılavuzun kapsamı 2. bölümde açıklanan test prosedürüyle sınırlıdır. Gelecekteki çalışmalar standardın kapsamını diğer duman testlerini (örneğin, dinamik prosedürler) kapsayacak şekilde genişletirse, 1. bölümün kapsamı buna göre genişletilecektir.

Bu standardın amaçları doğrultusunda, “ISO 13943 Yangın güvenliği – Sözlük” standardında verilen terimler ve tanımlar yanı sıra şu tanımlar geçerlidir:

• Kütle optik yoğunluğu, test koşulları altında malzemenin ağırlık kaybı açısından dumanın opaklık derecesinin bir ölçüsünü ifade eder.
• Dumanın optik yoğunluğu, opaklık derecesinin bir ölçüsüdür (ışığın bağıl iletiminin negatif ortak logaritması).
• Spesifik optik yoğunluk, optik yoğunluğun, cihaza ve numune boyutuna bağlı bir faktörle çarpılmasını ifade eder.
• Yangın modeli, yangının bilinen aşamalarını temsil etmek için tanımlanmış koşullar altında ayrışma veya numunelerin değerlendirilmesi için yangın efluantları üretme araçları. Bu terim, yangın bilimi topluluğu tarafından yangın özelliklerinin matematiksel simülasyonunda kullanılan yangın modellemesi teriminden ayırt edilmelidir.
• Yangın senaryosu, gerçek bir yangında veya tam ölçekli bir yangın simülasyonunda belirli aşamalarda hakim olan koşulların ayrıntılı bir açıklamasıdır.

Bu standardın amacı, bu standardın 2. bölümünde açıklanan duman yoğunluğu ölçümlerinin uygulanabilirliği hakkında rehberlik sağlamaktır.

Son yıllarda yangın atıklarının analizinde önemli ilerlemeler kaydedilmiştir. Yanma ürünlerinin karışımının bileşiminin özellikle mısır yakma malzemelerinin doğasına, hakim sıcaklıklara ve havalandırma koşullarına, özellikle oksijenin yangının merkezine erişimine bağlı olduğu kabul edilmektedir. Yangın atmosferlerini kategorize etmede ve laboratuvar ölçekli ve tam ölçekli yangın çalışmaları arasındaki atmosferleri karşılaştırmada önemli olan bir dizi faktör standart içinde verilen “ISO/TR 9122-1 standardına göre gerçek yangın aşamalarının genel sınıflandırması” başlıklı tabloda listelenmiştir.

Yangın, karmaşık ve birbiriyle ilişkili bir dizi fiziksel ve kimyasal olguyu içerir. Sonuç olarak, gerçek bir yangının tüm yönlerini laboratuvar ölçekli bir cihazda simüle etmek esasen imkansızdır. Yangın modeli geçerliliği sorunu, belki de tüm yangın testleriyle ilişkili en şaşırtıcı teknik sorundur.

Tutuşmadan sonra yangın gelişimi, çevresel koşullara ve yanıcı maddelerin fiziksel düzenlemesine bağlı olarak farklı şekillerde meydana gelebilir. Ancak, genel sıcaklık-zaman eğrisinin üç aşama gösterdiği bir bölmede yangın gelişimi için genel bir desen oluşturulabilir.

Birinci aşama, yangının sürekli alevlenmeden önceki başlangıç aşamasıdır ve yangın odası sıcaklığında çok az artış olur. Bu aşamada tutuşma ve duman oluşumu ana aşamalardır. İkinci aşama (gelişen yangın) tutuşmayla başlar ve yangın odası sıcaklığında üstel bir artışla sona erer. Bu aşamada dumana ek olarak alev yayılması ve ısı salınımı ana tehlikelerdir. Üçüncü aşama (tam gelişmiş yangın), odanın tüm yanıcı içeriklerinin yüzeyi o kadar ayrıştığında başlar ki, odanın her yerinde ani tutuşma meydana gelir ve sıcaklıkta hızlı ve büyük bir artış olur (flaş aşımı).

Üçüncü aşamanın sonunda yanıcı maddeler ve oksijen büyük oranda tüketilmiş olur ve dolayısıyla sıcaklık, havalandırmaya ve sistemin ısı ve kütle transfer özelliklerine bağlı olarak değişen bir oranda azalır.

Bu aşamaların her birinde, farklı bir ayrışma ürünleri karışımı oluşabilir ve bu da o aşamada üretilen duman yoğunluğunu etkiler. Dahası, özellikle olay ısı akışı, oksijen bulunabilirliği ve duman tahliye tesislerinin koşulları olmak üzere, dikkate alınan yangın senaryosu hakkında bilgi gereklidir.

• “ISO 5659-2 Bölüm 2: Tek odacıklı bir testle optik yoğunluğun belirlenmesi” standardında, yatay bir konumda yerleştirildiğinde ve kapalı bir kabinde pilot alev uygulanarak veya uygulanmadan belirtilen termal ışınım seviyelerine maruz bırakıldığında, esasen düz malzemeler, kompozitler veya montajların açık yüzeyinden çıkan duman üretimini ölçme yöntemi açıklanmaktadır.

Bu test yöntemi tüm plastiklere uygulanabilir ve diğer malzemelerin (örneğin kauçuklar, tekstil kaplamaları, boyalı yüzeyler, ahşap ve diğer malzemeler) değerlendirilmesinde de kullanılabilir.

Bu testle belirlenen optik yoğunluk değerlerinin, test edilen form ve kalınlıktaki numune veya montaj malzemesine özgü olarak alınması ve içsel, temel özellikler olarak kabul edilmemesi amaçlanmıştır. Test, öncelikle binaların, trenlerin, gemilerin ve benzer araçların araştırma ve geliştirmesinde ve yangın güvenliği mühendisliğinde kullanılmak üzere tasarlanmıştır ve yapı kodları veya diğer amaçlar için derecelendirmelerin temeli olarak kullanılmamıştır.

Diğer (gerçek) maruz kalma koşulları altında malzemelerin ısıya ve aleve maruz kalmasıyla oluşabilecek duman yoğunluğunu tahmin etmek için hiçbir temel sağlanmamıştır ve diğer test yöntemlerinden türetilen ölçümlerle herhangi bir korelasyon kurulmamıştır. Bu test prosedürü tahriş edici maddelerin göz üzerindeki etkisini hariç tutar.

Bu test prosedürü, bu standardın 1. bölümünde açıklandığı gibi, genellikle tahriş edici etkiyle ilişkili olmayan duman yoğunluğu nedeniyle oluşan görüş kaybını ele alır. Bir malzemeden çıkan dumanın, numunenin maruz kaldığı ışınım seviyesine göre değiştiği vurgulanmaktadır.

Kısaca bu standart, alternatif tek odacıklı duman testlerinden daha geniş bir ısı akışı koşulları altında yanan malzemelerin duman üretme potansiyelinin daha iyi değerlendirilmesi ve termoplastiklerin yatay bir konumda test edilmesine olanak sağlamak için geliştirilmiştir.

• “ISO 5659-3 Bölüm 3: Dinamik akış yöntemi ile optik yoğunluğun belirlenmesi” standardında, esasen düz malzemelerden, kompozitlerden veya kalınlığı 25 mm’yi aşmayan montajlardan oluşan numunelerin yatay bir konuma yerleştirildiğinde ve zorunlu havalandırma koşulları altında belirtilen seviyelerde termal ışınlamaya maruz bırakıldığında, pilot alev uygulanarak veya uygulanmadan, maruz kalan yüzeylerinden çıkan duman üretimini ölçme yöntemi açıklanmaktadır.

Bu test yöntemi plastiklere uygulanabilir ve diğer malzemelerin (örneğin kauçuklar, tekstil kaplamaları, boyalı yüzeyler, ahşap ve diğer yapı malzemeleri) değerlendirilmesinde de kullanılabilir. Bu testle belirlenen optik yoğunluk değerleri, test edilen form ve kalınlıktaki numune veya montaj malzemesine özgüdür ve içsel, temel özellikler olarak kabul edilmemelidir.

Bu test yöntemi, araştırma ve geliştirmede kullanılmak üzere tasarlanmıştır ve öncelikli olarak yapı kodları veya diğer amaçlar için derecelendirme temeli olarak kullanılmaz. Malzemelerin son kullanım koşulları gibi diğer maruz kalma koşullarında ısıya ve aleve maruz kalması üzerine üretebileceği duman yoğunluğunu tahmin etmek için hiçbir temel sağlanmamıştır ve diğer test yöntemlerinden türetilen ölçümlerle herhangi bir korelasyon kurulmamıştır. Bir malzemeden çıkan dumanın, havalandırma koşullarına ve numunenin maruz kaldığı ışınım düzeyine göre değiştiği vurgulanmaktadır.

Yıllardır çok geniş bir yelpazede gerçekleştirdiği test, ölçüm, analiz ve değerlendirme çalışmaları ile her sektörden işletmelere destek olmaya çalışan kuruluşumuz, bilim ve teknoloji alanında dünyada yaşanan gelişmeleri yakından takip eden ve sürekli kendini geliştiren güçlü bir çalışan kadrosuna sahiptir. Bu çerçevede işletmelere “ISO 5659 Plastikler - Duman oluşumu” standardına uygun test hizmetleri de verilmektedir.