ASTM C1028 Yatay Dinamometre Çekme Ölçer Yöntemi ile Seramik Karo ve Benzeri Yüzeylerin Statik Sürtünme Katsayısının Belirlenmesi

Amerikan Test ve Malzeme Kuruluşu (ASTM) tarafından yayınlanan “ASTM C1028 Yatay dinamometre çekme ölçer yöntemi ile seramik karo ve benzeri yüzeylerin statik sürtünme katsayısının belirlenmesine yönelik standart test yöntemi” standardında, Neolit topuk tertibatları kullanılarak seramik karo veya diğer yüzeylerin hem ıslak hem de kuru koşullarda statik sürtünme katsayısının ölçülmesine yönelik bir test yöntemi açıklanmaktadır. Bu test yöntemi laboratuvarda veya sahada kullanılabilir.

Neolit taban, yüksek yoğunluklu termoplastik kauçuk ve özel sentetik polimer karışımları ile üretilen ve dayanıklılık ve estetiği bir arada sunan modern bir ayakkabı taban türüdür.

Yatay dinamometre çekme ölçer ve topuk tertibatları, fayans ve benzeri malzemelerin statik sürtünme katsayısını belirlemek için tasarlanmıştır. Bu cihazla yapılan ölçümün kayma direncine göre önemli bir faktör olduğuna inanılmaktadır. Kayma direncini etkileyen başlıca faktörler şunlardır:

• Ayakkabı ve döşeme malzemesinin aşınma derecesi
• Su, yağ ve kir gibi yabancı maddelerin varlığı
• Kayma anında insan adım uzunluğu
• Zemin kaplaması türü
• İnsanların fiziksel ve zihinsel durumu

Bu faktörlerin değişkenliği yüzünden, bu test yöntemi laboratuvar koşullarında döşeme yüzeyinin bir özelliğini geliştirmek amacıyla kullanılmalı ve bu koşullar tam olarak açıklanmadıkça saha koşullarında kayma direncini belirlemek için kullanılmamalıdır.

Belirli bir yüzeyin kayma direncinin değerlendirilmesinde birçok değişken rol oynayabileceğinden, bu test yöntemi bu yüzeyleri hem laboratuvar hem de gerçek saha kurulum koşullarında değerlendirmek üzere tasarlanmıştır.

Statik sürtünme katsayısı, Neolit topuk tertibatları ile hem ıslak hem de kuru koşullarda hem hazırlanmamış hem de hazırlanmış (temizlenmiş) test yüzeyleri üzerinde belirlenir.

Bu standardın amaçları doğrultusunda şu terimler ve tanımlar geçerlidir:

• Sürtünme katsayısı: Sürtünmeyi yenmek veya yenme eğilimi göstermek için gereken kuvvetin yatay bileşeninin, nesnenin ağırlığının veya nesneye uygulanan ve sürtünmeye neden olan normal kuvvetin düşey bileşenine oranını ifade eder.
• Sürtünme: Temas düzlemine paralel olarak, bir cismin diğerine göre hareketi veya hareket eğilimi olduğunda, iki cismin fiziksel olarak temas eden yüzeyi arasında gelişen direnci ifade eder.
• Statik sürtünme katsayısı: Sürtünmeyi veya kaymaya karşı direnci yenilen bir cisme uygulanan kuvvetin yatay bileşeninin, cismin ağırlığının veya ona uygulanan kuvvetin düşey bileşenine oranını ifade eder.

Testlerde kullanılan ekipman şunları içerir:

• Dinamometre çekme ölçer
• Ağırlık (22 kg)
• Standart Neolit topuk tertibatları (iki adet, biri ıslak ve diğeri kuru koşullar için kullanılır)
• 1,91 cm kalınlığında ve 412,90 cm2 ahşap bloktan yapılmış, 7,62 cm x 7,62 cm Neolit malzemeden yapılmış iki tertibat.
• Neolit yüzeyindeki parlaklık kullanımdan önce giderilmelidir. Montaj yüzeyini ilk kullanımdan önce hazırlamak için, düz bir yüzeye 400 grit ıslak veya kuru silisyum karbür zımpara kağıdı yerleştirilir. Neolit malzeme, montajı yaklaşık 10,2 cm mesafede dört kez ileri geri hareket ettirerek nazikçe zımparalanır. 90 derece açıyla tekrarlanır. Bu, bir yüzey hazırlama döngüsü oluşturur. Bu işlem toplam 10 döngü boyunca tekrarlanmalıdır.
• Standart karo.

Testlerde kullanılan reaktifler ve malzemeler ise şunlardır:

• Silisyum karbür kağıt (ıslak veya kuru, 400 grit).
• Hillyard’s renovator no 120.
• Neolit, standart neolit çimento astarı.
• Bez, sünger veya kağıt havlular.
• Damıtılmış su.

Test prosedürü (kuru) şu şekildedir:

• Şu yüzeyler test edilir:
  • Test alanı veya ayrı test numuneleri 102 mm x 102 mm’den küçük olmamalıdır. 25 mm x 25 mm ve 51 mm x 51 mm gibi küçük boyutlu karoların ayrı test numuneleri, 102 mm x 102 mm veya daha büyük boyutu sağlamak için uygun bir yüzeye yapıştırılır.
  • Yüzey teslim alındığı durumda test edilir.
• Topuk tertibatı yüzeyini hazırlamak için, 22 kg ağırlığı eklemeden önce, düz bir yüzey üzerinde bir döngü boyunca 400 grit ıslak veya kuru silisyum karbür kağıdı ile yeniden yüzey oluşturulur.
• Test edilecek her karodan veya yüzey alanından sonra topuk tertibatı yeniden yüzeye oluşturulur.
• Neolit malzeme takılı 22 kg’lık ağırlık düzeneği test yüzeyine yerleştirilir. Bir dinamometre kullanarak, test düzeneğini harekete geçirmek için gereken kuvvet belirlenir. En yüksek değer kaydedilir.
• Statik sürtünme katsayısını hesaplamak için gereken on iki değeri, üç yüzey alanının veya üç test numunesinin her birinde bir öncekine dik dört çekme oluşturur
• Tüm değerler kaydedilir.

Kalibrasyon (ıslak): Operatörün, test her gerçekleştirildiğinde montaj yüzeyini kalibre etmesi önemlidir. Yukarıda açıklanan prosedür bir istisna dışında tekrarlanır: Yüzey damıtılmış suyla doyurulur ve kalibrasyon yüzey ıslakken tekrarlanır, yüzeyin doymuş kalması sağlanır. Islak kalibrasyon faktörü, standart içinde verilen formüle göre hesaplanır.

Test prosedürü (ıslak) şu şekildedir:

• Yukarıda açıklanan prosedür bir istisna ile tekrarlanır: Yüzey damıtılmış suyla doyurulur ve yüzey ıslakken test tekrarlanır, yüzey doymuş halde tutulur.
• Tüm okumalar kaydedilir.

Hazırlanmış test numunelerini kullanarak test prosedürü uygulanırken, Hillyard’ın renovator’ı ile temizlenen test numuneleri hem ıslak hem de kuru olarak test edilir.

Test tamamlandığında şu bilgiler raporlanır:

• Karo veya yüzey türü
• Şunlar için bireysel ve ortalama statik sürtünme katsayısı:
  • Kuru yüzeyler (hem teslim alındığı haliyle hem de temizlendikten sonra)
  • Islak yüzeyler (hem teslim alındığı haliyle hem de temizlendikten sonra)

ASTM C1028 standardı, özellikle işyerlerinde, kamusal alanlarda ve ticari binalarda kayma ve düşmeleri önlemede önemli bir faktör olan kayma direncinin değerlendirilmesinde kritik öneme sahip olan yüzeylerin statik sürtünme katsayısını ölçmek için standartlaştırılmış bir yöntem olduğu için önemlidir. Bu standart şu nedenlerle önemli görülmektedir:

• Güvenlik ve sorumluluk: Kayma ve düşmeler, özellikle işyerlerinde yaralanmaların önde gelen nedenlerinden biridir. Bu standart, bu tür kaza riskini en aza indirmek için zemin yüzeylerinin güvenlik eşiklerini karşılamasını sağlar. Ayrıca OSHA ve diğer güvenlik düzenlemelerine uyumu destekler.
• Standardizasyon: Yatay çekme kayma ölçer kullanarak sürtünmeyi test etmek için tutarlı ve tekrarlanabilir bir yöntem sağlar. Bu, üreticilerin, mimarların ve güvenlik uzmanlarının malzemeleri ve yüzeyleri objektif olarak karşılaştırmasını kolaylaştırır.
• Tasarım ve malzeme seçimi: Kayma direncinin kritik olduğu ortamlar (örneğin hastaneler, mutfaklar, rampalar) için uygun malzemelerin seçilmesini sağlamak amacıyla zemin seçimi ve tasarım aşamalarında kullanılır. İlave güvenlik önlemlerinin (kaymayı önleyici kaplamalar veya dokulu yüzeyler gibi) gerekip gerekmediğini belirlemeye yardımcı olur.
• Yasal düzenlemelere uygunluk: Kayma ve düşme kazası durumunda, ASTM C1028 testlerinden elde edilen veriler, gerekli özenin gösterilip gösterilmediğini belirlemek için yasal davalarda veya sigorta soruşturmalarında kanıt olarak kullanılabilir.
• Bakım ve muayene: Bu standart kullanılarak yapılan düzenli testler, bina sahiplerinin ve tesis yöneticilerinin yüzeylerdeki aşınma ve yıpranmayı izlemelerine ve koşullar tehlikeli hale gelmeden önce bakım veya değiştirme planlaması yapmalarına yardımcı olur.

Sonuç olarak ASTM C1028 standardı, zemin yüzeyi sürtünmesinin güvenilir bir şekilde ölçülmesi yoluyla güvenliği artırmak, uyumluluğu sağlamak ve sorumluluğu azaltmak için çok önemlidir.

Yıllardır çok geniş bir yelpazede gerçekleştirdiği test, ölçüm, analiz ve değerlendirme çalışmaları ile her sektörden işletmelere destek olmaya çalışan kuruluşumuz, bilim ve teknoloji alanında dünyada yaşanan gelişmeleri yakından takip eden ve sürekli kendini geliştiren güçlü bir çalışan kadrosuna sahiptir. Bu çerçevede işletmelere “ASTM C1028 Yatay dinamometre çekme ölçer yöntemi ile seramik karo ve benzeri yüzeylerin statik sürtünme katsayısının belirlenmesine yönelik standart test yöntemi” standardına uygun test hizmetleri de verilmektedir.