EN ISO 5173 Metalik Malzemelerdeki Kaynaklarda Tahribatlı Testler - Bükme Testleri

Temeli bir Avrupa standardı olan ve sonrasında Uluslararası Standartlar Teşkilatı (ISO) tarafından yayınlanan “EN ISO 5173 Metalik malzemelerdeki kaynaklarda tahribatlı testler - Bükme testleri” standardında, bükme testi sırasında gerilim altında olan test numunesinin yüzeyinde veya yüzeyine yakın kusurları ortaya çıkarmak veya sünekliği değerlendirmek için, alın kaynaklarından, kaplamalı alın kaynaklarından (kaplamalı levhalardaki kaynaklar ve kaplamalı kaynaklar olarak alt bölümlere ayrılır) ve alın kaynağı olmayan kaplamalardan alınan test numuneleri üzerinde enine kök, yüz ve yan bükme testleri yapma yöntemi açıklanmaktadır.

Bu standart test numunesinin boyutlarını da verir. Ayrıca temel malzemeler, ısıdan etkilenen bölgeler veya kaynak metali, bükülmeye göre fiziksel ve mekanik özelliklerinde önemli bir fark olduğunda kaynaklı bağlantılar için bir kalıpla enine bükme testleri yerine kullanılacak yöntemleri belirtir. Bu standart, herhangi bir kaynak işlemiyle yapılmış kaynaklı bağlantılara sahip her türlü ürün formundaki metalik malzemeler için geçerlidir.

Bu standardın amaçları doğrultusunda şu terimler ve tanımlar geçerlidir:

• Bir uçtan kaynak için enine yüz bükme test numunesi, yüzün gergin olduğu enine uçtan kaynak numunesini ifade eder.
• Bir uçtan kaynak için enine kök bükme test numunesi, kökün gergin olduğu enine uçtan kaynak numunesini ifade eder.
• Bir uçtan kaynak için enine yan bükme test numunesi, gerilim altındaki yüzeyin kaynak kesiti olduğu kaynak numunesini ifade eder.
• Bir uçtan kaynak için uzunlamasına yüz bükme test numunesi, yönü uçtan kaynak yönüne paralel olan ve yüzün gergin olduğu numuneyi ifade eder.
• Bir uçtan kaynak için uzunlamasına kök bükme test numunesi, yönü uçtan kaynak yönüne paralel olan ve kökün gergin olduğu kaynak numunesini ifade eder.
• Alın kaynağı olmayan kaplama için yüz bükme test numunesi, kaplamanın gergin olduğu numuneyi ifade eder. Hem enine hem de boyuna numunelere uygulanabilir.
• Uçtan uca kaynak yapılmayan kaplama için yan bükme test numunesi, kaplama kesitinin gerilim altında olduğu numuneyi ifade eder. Hem enine hem de boyuna numunelere uygulanabilir.
• Alın kaynaklı kaplama için yüz bükme test numunesi, kaplamanın gergin olduğu alın kaynaklı bir numuneyi ifade eder.
• Uçtan kaynaklı kaplama için yan bükme test numunesi, kaplamanın kesitinin gergin olduğu uçtan kaynaklı numuneyi ifade eder.

Prensip olarak test uygulanırken, kaynaklı bir birleştirmeden enine veya boyuna bir test numunesi alınır ve bükme yönünü tersine çevirmeden, kaynaklı birleştirmenin yüzeylerinden veya kesitlerinden birinin gerilim altında olacağı şekilde bükerek plastik deformasyona tabi tutulur. Testlerin gerçekleştirildiği sıcaklık kaydedilmelidir. Test hızı sabit olmalı ve bilindiğinde kaydedilmelidir. Test, bu standartta açıklanan yöntemlerden birine uygun olarak yapılmalıdır.

EN ISO 5173 standardında açıklanan test yöntemleri, kaynakların sünekliğini ve sağlamlığını, özellikle de kaynaklı malzemenin çatlamadan plastik deformasyona uğrama yeteneğini değerlendirmek için kullanılır. Başlıca bükme test yöntemleri şunlardır:

• Yüz bükme testi: Kaynağın dış yüzeyi (yüz) gerginliğe yerleştirilir. Bu test, çatlakları, füzyon eksikliğini, eksik penetrasyonu veya diğer kaynak kusurlarını kontrol etmek için ve kaynak metalinin ve ısıdan etkilenen bölgenin plastik deformasyona dayanabilmesini sağlamak için gerçekleştirilir.
• Kök bükme testi: Kaynağın kökü (karşı taraf) gerginliğe yerleştirilir. Bu test, şu kök kusurlarını tespit etmek için gerçekleştirilir: eksik penetrasyon, eksik kaynaşma, gözeneklilik, kaynak kökünde veya yakınında çatlaklar ve kök bölgesinin arıza olmadan plastik deformasyona uğramasını sağlamak için.
• Yan bükme testi: Kaynağın enine kesiti, tarafı gergin olacak şekilde test edilir. Bu test, sadece yüz veya kök bükme testleriyle tespit edilemeyen iç kusurları ortaya çıkarmak ve tüm kaynak bölgesinin yeterli sünekliğe ve sağlamlığa sahip olduğundan emin olmak için gerçekleştirilir. Genellikle malzeme kalınlığı yüz veya kök bükme testleri için çok büyük olduğunda kullanılır.
• Uzunlamasına bükme testi: Bir numune, kaynak ekseni boyunca bükülür (daha az yaygındır). Bu test, kaynak yönü boyunca kaynak ve çevresindeki bölgelerin genel sünekliğini değerlendirmek ve uzunlamasına çatlama, füzyon eksikliği, katılımlar ve kaynak ile hizalanmış gözeneklilik gibi kusurları belirlemek için gerçekleştirilir

Bu test yöntemleri, metalik malzemelerdeki kaynaklı bağlantıların mekanik bütünlüğünü ve sağlamlığını değerlendirmek için çeşitli durumlarda kullanılır.

Test numuneleri, hazırlama işlemi ana malzemeyi veya kaynak metalini etkilemeyecek şekilde hazırlanmalıdır. Numunelerin boyutları ve hazırlanma şekli, malzemenin kalınlığına ve bükme testinin türüne bağlıdır. Numuneler genellikle dikdörtgendir ve kaynaklı bir bağlantıdan işlenir.

Test uygulanırken numune iki destek üzerine yerleştirilir ve belirli bir çapa sahip bir kalıp (mandrel) üzerine bükülür. Bükme, yönteme bağlı olarak kılavuzlu bir bükme test makinesinde veya silindirler kullanılarak yapılabilir. Bükme açısı ve kalıbın çapı, malzeme türüne ve kalınlığına göre seçilir.

Bükme işleminden sonra, test numunesi yüzey çatlakları veya diğer süreksizlikler açısından incelenir. Kabul kriterleri, izin verilen maksimum çatlak boyutlarına veya herhangi bir açık kusurun varlığına dayanır. Kenar etkileri veya önceden var olan kusurlar (kaynakla ilgili olmayan) nedeniyle oluşan çatlaklar, açıkça tanımlanırsa göz ardı edilebilir.

Kısaca bu standardın amacı, kaynaklı bağlantıların yeterli sünekliğe sahip olmasını ve önemli iç veya yüzey kusurlarından arınmış olmasını sağlamaktır. Genellikle kaynak yeterlilik testlerinde ve kaynaklı ürünlerin kalite kontrolünde kullanılır.

Yıllardır çok geniş bir yelpazede gerçekleştirdiği test, ölçüm, analiz ve değerlendirme çalışmaları ile her sektörden işletmelere destek olmaya çalışan kuruluşumuz, bilim ve teknoloji alanında dünyada yaşanan gelişmeleri yakından takip eden ve sürekli kendini geliştiren güçlü bir çalışan kadrosuna sahiptir. Bu çerçevede işletmelere “EN ISO 5173 Metalik malzemelerdeki kaynaklarda tahribatlı testler - Bükme testleri” standardına uygun test hizmetleri de verilmektedir.