EN 12350 Taze Betonun Test Edilmesi

Bir Avrupa standardı olan “EN 12350 Taze betonun test edilmesi” standardı, aynı başlık altında yayınlanan şu alt bölümlerden oluşmaktadır:

• “EN 12350-1 Bölüm 1: Örnekleme ve yaygın cihazlar” standardında, taze betondan numune alma için kompozit numune alma ve nokta numune alma olmak üzere iki prosedür açıklanmaktadır. Taze beton üzerinde testlerden veya test numuneleri hazırlamadan önce numunenin yeniden karıştırılması gerekliliği ilgili standartlarda yer almaktadır. Betonun karıştırılması ve numune alınması laboratuvarda yapıldığında farklı prosedürler gerekebilir. Ayrıca, bu standart, EN 12350 serisi standartlarında ve EN 12390-2 standardında belirtilen ortak cihazları listeler.

Numunenin kullanım amacına bağlı olarak, nokta numunesi mi yoksa kompozit numune mi alınacağına karar verilmelidir. Testler için gerekli olduğu tahmin edilen miktarın en az 1,5 katı kadar numune alınır. Betonun kıvam tutma özelliğinin ölçülmesi gerekiyorsa, numune alınacak beton miktarı, testler için tahmin edilen miktarın en az 1,5 katı ve kapalı kabı kapağından 25 mm ila 50 mm boşluk kalacak şekilde dolduracak kadar olmalıdır.

• “EN 12350-2 Bölüm 2: Çökme testi” standardında, taze betonun kıvamını çökme testi ile belirlemek için bir yöntem açıklanmaktadır. Çökme testi, 10 mm ile 210 mm arasındaki çökmelere karşılık gelen beton kıvamındaki değişikliklere duyarlıdır. Bu uç değerlerin ötesinde, çökme ölçümü uygun olmayabilir ve kıvamı belirlemek için başka yöntemler düşünülmelidir. Çökme, koni geri çekildikten sonra 1 dakika boyunca değişmeye devam ederse, çökme testi kıvam ölçümü için uygun değildir. Betonda gerçekte kullanılan en iri agrega fraksiyonunun beyan edilen değeri 40 mm’den büyük olduğunda test uygun değildir.

Prensip olarak taze beton bir koni şeklinde sıkıştırılır. Koni yukarı doğru çekildiğinde, betonun çökme mesafesi betonun kıvamının bir ölçüsünü verir.

• “EN 12350-3 Bölüm 3: Vebe testi” standardında, taze betonun kıvamını Vebe süresi aracılığı ile belirleme yöntemi açıklamaktadır. Bu test, betonda fiilen kullanılan en iri agrega fraksiyonunun beyan edilen değeri 63 mm’den büyük olmayan numuneler için uygundur. Vebe süresi 5 saniyeden kısa veya 30 saniyeden uzunsa, beton Vebe testinin uygun olmadığı bir kıvama sahiptir.

Prensip olarak taze beton, çökme konisi haline sıkıştırılır. Koni betondan kaldırılır ve şeffaf bir disk betonun üzerine sallanarak dikkatlice indirilir ve betonla temas edene kadar bekletilir. Betonun çökmesi kaydedilir. Titreşim masası çalıştırılır ve şeffaf diskin alt yüzeyinin harçla tamamen temas etmesi için geçen süre (Vebe süresi) ölçülür.

• “EN 12350-4 Bölüm 4: Sıkıştırılabilirlik derecesi” standardında, taze betonun kıvamını, sıkıştırılabilirlik derecesinin belirlenmesiyle belirleme yöntemi açıklanmaktadır. Bu test, betonda fiilen kullanılan en iri agrega fraksiyonunun beyan edilen değeri 63 mm’den büyük olmayan numuneler için uygundur. Sıkıştırılabilirlik derecesi 1,04’ten düşük veya 1,46’dan yüksekse, betonun kıvamı sıkıştırılabilirlik derecesi testinin uygun olmadığı bir kıvama sahiptir.

Prensip olarak taze beton, herhangi bir sıkışmadan kaçınarak, bir mala kullanarak dikkatlice bir sıkıştırma kabına yerleştirilir. Sıkıştırma kabı dolduğunda, üst yüzey sıkıştırma kabının üst yüzeyiyle aynı hizaya getirilir. Beton titreşimle sıkıştırılır ve sıkıştırılmış betonun yüzeyinden sıkıştırma kabının üst kenarına olan mesafe, sıkıştırılabilirlik derecesini belirlemek için kullanılır.

• “EN 12350-5 Bölüm 5: Akış tablosu testi” standardında, taze betonun akışını belirlemek için bir yöntem açıklanmaktadır. Kendiliğinden yerleşen beton, köpüklü beton, ince taneli olmayan beton veya betonda kullanılan en iri agrega fraksiyonunun beyan edilen değeri 63 mm’den büyük olan betonlar için geçerli değildir. Akış testi, 340 mm ile 620 mm arasındaki akış değerlerine karşılık gelen beton kıvamındaki değişikliklere duyarlıdır. Bu uç değerlerin ötesinde, akış tablosu testi uygun olmayabilir ve kıvamı belirlemek için başka yöntemler düşünülmelidir.

Prensip olarak bu test, sarsıntıya maruz bırakılan düz bir levha üzerindeki betonun yayılmasını ölçerek taze betonun kıvamını belirlemeye yöneliktir.

• “EN 12350-6 Bölüm 6: Yoğunluk” standardında hem laboratuvarda hem de sahada sıkıştırılmış taze betonun yoğunluğunun belirlenmesi için bir yöntem açıklanmaktadır. Normal titreşimle sıkıştırılamayan çok sert betonlar için geçerli olmayabilir.

Prensip olarak taze beton, hacmi ve kütlesi bilinen sert ve su geçirmez bir kaba sıkıştırılır ve ardından tartılır.

• “EN 12350-7 Bölüm 7: Hava içeriği - Basınç yöntemleri” standardında, normal ağırlıkta veya nispeten yoğun agrega ile yapılmış ve betonda fiilen kullanılan en iri agrega fraksiyonunun beyan edilen değeri 63 mm’den büyük olmayan sıkıştırılmış taze betonun hava içeriğinin belirlenmesi için iki yöntem açıklanmaktadır. Test, EN 12350-2 standardına göre çökmesi 10 mm’den az olan betonlar için uygun değildir. Agrega düzeltme faktörünün, betonun sürüklenen hava içeriğine kıyasla büyüklüğü nedeniyle, bu yöntemlerden hiçbiri hafif agregalar, hava soğutmalı yüksek fırın cürufu veya yüksek gözenekliliğe sahip agregalar ile yapılmış betonlar için geçerli değildir.

Prensip olarak Boyle-Mariotte yasası prensibini kullanan cihazlar kullanan iki test yöntemi vardır. Referans amacıyla, iki yönteme su sütunu yöntemi ve basınç göstergesi yöntemi, cihazlara ise su sütunu ölçer ve basınç göstergesi denir. Beton farklı noktalardan numune alınıp test edilirse, hava test kabındaki betonun doldurulması ve sıkıştırılması için kullanılan yöntemden bağımsız olarak aynı prosedür izlenmelidir.

Su sütunu yönteminde, kapalı bir hava testi kabında, hacmi bilinen sıkıştırılmış beton numunesinin üzerinde önceden belirlenmiş bir yüksekliğe su verilir ve su üzerine önceden belirlenmiş bir hava basıncı uygulanır. Beton numunesindeki hava hacmindeki azalma, su seviyesinin ne kadar düştüğünün gözlemlenmesiyle ölçülür ve su sütunu, beton numunesindeki hava yüzdesi cinsinden kalibre edilir.

Basınç ölçüm yönteminde, bilinen bir basınçtaki bilinen hacimdeki hava, beton numunesindeki bilinmeyen hacimdeki hava ile kapalı bir hava test kabında birleştirilir. Basınç ölçüm cihazının kadranı, elde edilen basınç için hava yüzdesi cinsinden kalibre edilir.

• “EN 12350-8 Bölüm 8: Kendiliğinden yerleşen beton - Çökme-akış testi” standardında, kendiliğinden yerleşen beton için çökme akışının ve t500 süresinin belirlenmesine ilişkin prosedür açıklanmaktadır. Test, betonda kullanılan en iri agrega fraksiyonunun beyan edilen değeri 40 mm’den büyük olmayan numuneler için uygundur.

Prensip olarak çökme akışı ve t500 süresi, engel olmadığında kendiliğinden yerleşen betonun akışkanlığını ve akış hızını değerlendirmek için kullanılır. EN 12350-2 standardında açıklanan çökme testine dayanır. Sonuç, kendiliğinden yerleşen betonun doldurma kabiliyetinin bir göstergesidir. t500 süresi, akış hızının bir ölçüsüdür ve kendiliğinden yerleşen betonun bağıl viskozitesinin bir göstergesidir. Taze beton, EN 12350-2 standardı çökme testinde kullanıldığı gibi bir koniye dökülür. Koni yukarı doğru çekildiğinde, koninin yukarı doğru hareketinin başlamasından betonun 500 mm çapa akmasına kadar geçen süre ölçülür, bu t500 süresidir. Daha sonra betonun akış yayılmasının en büyük çapı ve buna dik açılardaki yayılmanın çapı ölçülür ve ortalaması çökme akışıdır. İstenmediği takdirde t500 süresi ölçümü yapılmayabilir.

• “EN 12350-9 Bölüm 9: Kendiliğinden yerleşen beton - V-huni testi” standardında, kendiliğinden yerleşen beton için V huni akış süresinin belirlenmesine ilişkin prosedür açıklanmaktadır. Agreganın maksimum boyutu 20 mm’yi aştığında bu test uygun değildir.

Prensip olarak V-huni testi, kendiliğinden yerleşen betonun viskozitesini ve doldurma kabiliyetini değerlendirmek için kullanılır. V şeklindeki bir huni taze betonla doldurulur ve betonun huniden akması için geçen süre ölçülerek V-huni akış süresi olarak kaydedilir.

• “EN 12350-10 Bölüm 10: Kendiliğinden yerleşen beton - L kutu testi” standardında, L kutusu testi kullanılarak kendiliğinden yerleşen beton için geçme yeteneği oranının belirlenmesine ilişkin prosedür açıklanmaktadır.

Prensip olarak L kutusu testi, kendiliğinden yerleşen betonun, donatı çubukları ve diğer engeller arasındaki boşluklar da dahil olmak üzere dar açıklıklardan ayrışma veya tıkanma olmadan akma kabiliyetini değerlendirmek için kullanılır. İki varyasyonu vardır: iki çubuk testi ve üç çubuk testi. Üç çubuk testi, daha sıkışık donatıyı simüle eder. Ölçülen miktarda taze betonun, dikey, pürüzsüz donatı çubukları arasındaki boşluklardan yatay olarak akmasına izin verilir. Şekilde görüldüğü gibi, dikey kesitteki ve yatay kesitin sonundaki beton yükseklikleri ölçülür ve oranı belirlenir. Bu oran, kendiliğinden sıkışan betonun geçme veya tıkanma davranışının bir ölçüsüdür.

• “EN 12350-11 Bölüm 11: Kendiliğinden yerleşen beton - Elek ayrışma testi” standardında, kendiliğinden yerleşen betonun elek ayrışma direncinin belirlenmesine yönelik prosedür açıklanmaktadır. Bu test, lif veya hafif agrega içeren beton için geçerli değildir.

Prensip olarak elek ayrışma direnci testi, kendiliğinden yerleşen betonun ayrışmaya karşı direncini değerlendirmek için kullanılır. Numune alındıktan sonra, taze beton 15 dakika bekletilir ve herhangi bir su sızıntısı olup olmadığı not edilir. Numunenin belirli bir üst kısmı, 5 mm kare açıklıklı bir eleğe dökülür. 2 dakika sonra, elekten geçen malzemenin ağırlığı kaydedilir. Ayrışma oranı, numunenin elekten geçen malzemeye oranı olarak hesaplanır.

• “EN 12350-12 Bölüm 12: Kendiliğinden yerleşen beton - J-halka testi” standardında, beton J halkasından akarken kendiliğinden yerleşen betonun geçiş kabiliyetini (bloklama adımıyla ölçülür), akış yayılımını ve t500J akış süresini belirleme prosedürü açıklanmaktadır. Test, agreganın maksimum boyutu 40 mm’yi aştığında uygun değildir. Agrega boyutu ve çubuk aralığı arasındaki ilişki açısından test, önerilen betonun, genellikle işlerde kullanılan çubuk aralığıyla geçiş kabiliyetini değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Beton bloklar varsa, agrega boyutu belirli uygulama için çok büyük olabilir.

Prensip olarak J-halka testi, kendiliğinden yerleşen betonun, donatı çubukları ve diğer engeller arasındaki boşluklar da dahil olmak üzere dar açıklıklardan ayrışma veya tıkanma olmaksızın akma kabiliyetini değerlendirmek için kullanılır. Dar ve geniş çubuk aralığı testi açıklanmaktadır. Dar çubuk aralığı, daha sıkışık donatıyı simüle eder.

J-halka testi, sonuçları doğrudan karşılaştırılabilir olmasa da EN 12350-10 standardı L kutusu testine bir alternatiftir. Yöntem, EN 12350-8 standardında ayrıntılı olarak açıklanan prosedürü takip eder, ancak çökme konisi betonla doldurulmadan önce, eşit aralıklarla yerleştirilmiş dikey düz çubuklardan oluşan bir halkadan oluşan J halkası koninin üzerine yerleştirilir. Ayrıca, belirtildiği takdirde, betonun 500 mm t500J çapa ulaştığı süre ölçülmelidir.

• “EN 12350-13 Bölüm 13: Kanama testi - Statik ve basınç” standardında, taze betonun statik ve basınç terlemesinin belirlenmesine ilişkin prosedürler açıklanmaktadır. Testler, betonda kullanılan agregaların beyan edilen en iri taneli fraksiyonunun 40 mm’den büyük olmayan numuneler için uygundur. Laboratuvarda veya şantiyede gerçekleştirilebilir.

Yıllardır çok geniş bir yelpazede gerçekleştirdiği test, ölçüm, analiz ve değerlendirme çalışmaları ile her sektörden işletmelere destek olmaya çalışan kuruluşumuz, bilim ve teknoloji alanında dünyada yaşanan gelişmeleri yakından takip eden ve sürekli kendini geliştiren güçlü bir çalışan kadrosuna sahiptir. Bu çerçevede işletmelere “EN 12350 Taze betonun test edilmesi” standardına uygun test hizmetleri de verilmektedir.