EN ISO 9016 Kaynaklarda Darbe Testleri - Test Numunesi Konumu, Çentik Yönü ve İnceleme

Temeli bir Avrupa standardı olan ve sonrasında Uluslararası Standartlar Teşkilatı (ISO) tarafından yayınlanan “EN ISO 9016 Metalik malzemelerdeki kaynaklarda tahribatlı testler - Darbe testleri - Test numunesi konumu, çentik yönü ve inceleme” standardında, kaynaklı uç birleştirmelerindeki darbe testlerinin test edilmesi ve raporlanması için test numunesi konumunu ve çentik yönünü tanımlarken kullanılacak bir yöntem açıklanmaktadır. Bu standart, herhangi bir füzyon ve basınç kaynak işlemiyle yapılan her türlü üründeki metalik malzemeler üzerindeki darbe testlerine uygulanır.

Bu standart “ISO 148 Metalik malzemeler - Charpy sarkaç darbe testi” standartlar dizisine ek olarak kullanılır ve test numunesi adlandırması ve ek raporlama gerekliliklerini içerir.

Darbe testi ISO 148-1 standardına uygun olmalıdır. Test sıcaklığı, konumu, test numunesinin türü ve boyutu ve çentik yönü ilgili uygulama standardına uygun olmalıdır. ISO 148-1 standardı gerekliliklerine ek olarak, çentik konumu makro aşındırma ile tespit edilebilir.

EN ISO 9016 standardı, kaynak prosedürlerinin ve personelinin kalite kontrolünün ve kalifikasyonunun bir parçasıdır. Bu standart, metalik malzemelerdeki kaynaklı birleştirmelerin tahribatlı testinde kullanılan Charpy V-çentik darbe test numunelerinin yerini, yönünü ve hazırlanmasını belirtir.

Bu standart, metalik malzemelerdeki (örneğin çelik, alüminyum) kaynaklı birleşimlere uygulanabilir. Bu standart şu hususları tanımlamaktadır:

• Kaynaklanmış birleşimden (örneğin füzyon kaynakları) darbe testi numuneleri almak.
• Çentikleri kaynak ve taban malzemesine göre yönlendirmek ve konumlandırmak.
• Testi yürütmek ve kaynaklı alanın ve ısıdan etkilenen bölgenin tokluğunu değerlendirmek.

Bu standart, öncelikle belirtilen sıcaklıklarda kırılgan kırılmaya karşı direnci belirlemek için kullanılır, yapısal ve basınç uygulamalarında önemlidir. Yaygın olarak kaynak prosedürü kalifikasyonu ve kaynakçı kalifikasyon testinde kullanılır. Ayrıca güvenlik açısından kritik uygulamalarda (örneğin boru hatları, basınçlı kaplar, yapısal çelik) malzeme performansının değerlendirilmesinde kullanılır

Kaynak denetimi, basınçlı ekipman imalatı veya yapısal uygulamalarla ilgilenen firmalar için EN ISO 9016 standardı, kaynaklı birleşimlerin tokluk gereksinimlerini karşıladığından emin olmak için temel bir referanstır.

Metalik malzemelerdeki kaynaklarda tahribatlı testler, numuneyi fiziksel olarak kırarak veya değiştirerek kaynaklı bağlantıların mekanik özelliklerini ve bütünlüğünü değerlendirmek için kullanılan bir grup standartlaştırılmış yöntemi ifade eder. Bu testler, kaynak kalitesini, prosedür yeterliliğini ve standartlara uyumu doğrulamak için çok önemlidir.

Kaynaklarda yaygın olarak gerçekleştirilen tahribatlı testler şunlardır:

• Çekme testi: Kaynaklanmış bağlantının nihai çekme mukavemetini değerlendirir. Bağlantının kırılmadan önce ne kadar yüke dayanabileceğini ölçer.
• Bükme testi: Kaynağın sünekliğini ve sağlamlığını kontrol eder. Numune, çatlaklar veya füzyon eksikliği gibi yüzey ve iç kusurları tespit etmek için belirli bir açıyla bükülür.
• Darbe testi (Charpy V-çentik): Özellikle düşük sıcaklıklarda tokluğu değerlendirir. EN ISO 9016 standardı, kaynaklı bağlantılardaki numunelerin yerini ve yönünü belirtir.
• Makro ve mikro inceleme: Kaynakların kesitleri cilalanır ve aşındırılır. Kaynak profilini, penetrasyonu, füzyonu incelemek ve çatlakları, gözenekliliği veya kapanımları tespit etmek için kullanılır.
• Sertlik testi: Kaynak, temel metal ve ısıdan etkilenen bölge boyunca sertliği ölçer. Malzemenin çok kırılgan veya yumuşak olmadığını doğrular.
• Kırılma testi: Kırık yüzeyini incelemek için kaynağı kırmayı içerir. Cüruf kapanımları veya füzyon eksikliği gibi iç kusurları ortaya çıkarabilir.
• Çentik kırılma testi: Kaynak çentiklenir ve ardından iç kusurları ortaya çıkarmak için kırılır. Gözenekliliği veya füzyon eksikliğini tespit etmek için basit bir yöntem.

Bu testlerin amacı, kaynak prosedürlerini nitelendirmek, malzeme seçimini ve tasarımını doğrulamak ve standartlara uyumluluğu sağlamaktır.

EN ISO 9016 standardı kapsamında Charpy V-çentik darbe testinde çentik yönü, darbe testi numunesindeki çentiğin kaynağa göre yönünü ve uygulanan kuvvetin yönünü ifade eder. Bu kritiktir çünkü çentiğin nasıl yerleştirildiğine bağlı olarak kaynak metali, ısıdan etkilenen bölge ve temel metal arasında tokluk önemli ölçüde değişebilir.

Çentiğin bulunduğu yer, kaynak metalinde, füzyon hattında, ısıdan etkilenen bölgede ya da ana metalde olabilir. Çentik yönü, çentiğin kaynak eksenine ve yükleme yönüne göre baktığı yöndür. Çentik yönleri şu şekilde olabilir:

• Enine yön (en yaygın olan):
  • Numune ekseni kaynağa diktir.
  • Çentik şu şekilde yerleştirilebilir: Kaynak metalinde, füzyon hattında, sıcaktan etkilenen bölgede ya da kırık yolu kaynak boyuncadır.
• Uzunlamasına yön (daha az yaygın ancak bazen özel değerlendirmeler için)
  • Numune ekseni kaynağa paraleldir.
  • Kırılma kaynak veya sıcaktan etkilenen bölge boyunca yayılır.

Kaynaklar heterojendir, özellikler kaynak metali, sıcaktan etkilenen bölge ve temel metal arasında değişir. Uygun yönlendirme, temsili tokluk değerleri sağlar. Bu bakımdan çentik yönü önemlidir.

Yıllardır çok geniş bir yelpazede gerçekleştirdiği test, ölçüm, analiz ve değerlendirme çalışmaları ile her sektörden işletmelere destek olmaya çalışan kuruluşumuz, bilim ve teknoloji alanında dünyada yaşanan gelişmeleri yakından takip eden ve sürekli kendini geliştiren güçlü bir çalışan kadrosuna sahiptir. Bu çerçevede işletmelere “EN ISO 9016 Metalik malzemelerdeki kaynaklarda tahribatlı testler - Darbe testleri - Test numunesi konumu, çentik yönü ve inceleme” standardına uygun test hizmetleri de verilmektedir.