ISO 15686 Binalar ve İnşa Edilmiş Varlıklar - Hizmet Ömrü Planlaması

Uluslararası Standartlar Teşkilatı (ISO) tarafından yayınlanan “ISO 15686 Binalar ve inşa edilmiş varlıklar - Hizmet ömrü planlaması” standardı, aynı başlık altında yayınlanan şu alt bölümlerden oluşmaktadır:

• “ISO 15686-1 Bölüm 1: Genel ilkeler ve çerçseve” standardında, hizmet ömrü planlaması için genel ilkeleri ve planlanmış bir binanın veya inşaat işinin yaşam döngüsü boyunca (veya mevcut binalar veya inşaat işleri için kalan yaşam döngüsü boyunca) hizmet ömrü planlamasını üstlenmek için sistematik bir çerçeve belirlenmektedir. Yaşam döngüsü, başlatma, proje tanımı, tasarım, inşaat, devreye alma, işletme, bakım, yenileme, değiştirme, sökme ve varlığın (veya parçalarının) bileşenleri, sistemleri ve bina hizmetleri dahil olmak üzere nihai bertarafını, geri dönüşümünü veya yeniden kullanımını içerir. Bu standart, bireysel binaların hizmet ömrü planlamasına uygulanabilir.
• “ISO 15686-2 Bölüm 2: Hizmet ömrü tahmin prosedürleri” standardında, teknik ve işlevsel performansa dayalı olarak yapı bileşenlerinin hizmet ömrü tahminlerini kolaylaştıran prosedürler açıklanmaktadır. Bu tür çalışmaları yürütmek ve raporlamak için genel bir çerçeve, ilkeler ve gereklilikler sağlar. Bu standart, eskime veya diğer ölçülemeyen veya öngörülemeyen performans durumları nedeniyle hizmet ömrünün sınırlandırılmasını kapsamaz.

Açıklanan metodoloji genel olmayı amaçlamaktadır ve belirli veya uygun bir performans gereksinimleri kümesi için, belirli veya bir dizi hizmet içi ortamda kullanım için herhangi bir tür bina bileşeninin hizmet ömrü tahminini kolaylaştırmayı amaçlamaktadır. Uygulamada, bir hizmet ömrü tahmini genellikle birkaç tipik hizmet ortamını veya bozunma etkenlerinin yoğunluk değişimlerinin duyarlılığı üzerine bir analizle tamamlanan tek bir referans ortamını kapsamakla sınırlıdır. Bu çalışmanın tahmini terimi, hizmet ömrünü değerlendirmek için şu yollardan birini veya bunların herhangi bir kombinasyonunu ifade eder:

• Zaman boyutunun hızlandırılması (hızlandırılmış kısa süreli maruziyetlerde)
• Benzer bileşenlerin verilerini kullanarak enterpolasyon / ekstrapolasyon
• Benzer hizmet ortamlarından verileri kullanarak enterpolasyon / ekstrapolasyon
• Zaman boyutunda ekstrapolasyon (kısa süreli kullanım içi maruziyetlerde)

• “ISO 15686-4 Bölüm 4: Bina bilgi modellemesi kullanılarak hizmet ömrü planlaması” standardı, binaların ve inşa edilmiş varlıkların ve bunların bileşenlerinin hizmet ömrü planlaması için bilgi alışverişi standartlarının kullanımı ve gerekli destekleyici veriler hakkında bilgi ve rehberlik sağlar. Bilgi içeriklerinin uluslararası bilgi alışverişi standartlarına uygun bir yapıda iletilmesini sağlamak için mevcut veri kaynaklarından bilgi yapılandırma konusunda rehberlik sağlar. Özellikle, ISO 16739 standardına atıfta bulunulur.

Bu standart şu amaçlar için kullanılabilir:

• Ulusal ve proje bağlamlarında ortak bir anlayışa ulaşmak ve bunu sürdürmek
• İstenilen sonuçları belirlemek ve uygun kaliteyi tanımlamak
• Uygun yönetim çabasını ve araçlarını belirlemek
• Gerekli çabayı ve kaynakları belirlemek

Hizmet ömrü planlaması, bir binadaki veya inşa edilmiş varlıklardaki elemanlar hakkında verilerin, tasarımlarının, öngörülen veya tahmin edilen hizmet ömürlerinin belirlenmesi ve iletilmesini sağlamak için uygulanmasını içerir. Binalar, binadaki tüm nesnelerin ve bunların parçalara, montajlara ve sistemlere nasıl bir araya getirildiklerinin bir spesifikasyonunu sağlayabilen bir yaklaşım olan bina bilgi modellemesi kullanılarak giderek daha fazla tasarlanmaktadır. Bir mimar veya mühendis, nesneleri bina bilgi modellemesi kullanarak tanımlayabilir.

• “ISO 15686-5 Bölüm 5: Yaşam döngüsü maliyeti” standardında, yeni veya mevcut olsun, binaların ve inşa edilmiş varlıkların ve bunların parçalarının yaşam döngüsü maliyeti analizlerinin gerçekleştirilmesi için gereklilikler ve yönergeler açıklanmaktadır. Yaşam döngüsü maliyetlendirmesi, satın alma işleminden işletmeye ve elden çıkarmaya kadar ortaya çıkan maliyeti veya nakit akışlarını, yani ilgili maliyetleri (ve mutabık kalınan kapsamda yer alıyorsa gelir ve dışsallıkları) hesaba katar. Yaşam döngüsü maliyetlendirmesi, genellikle alternatifler arasında bir karşılaştırma veya portföy, proje veya bileşen düzeyinde gelecekteki maliyetlerin bir tahminini içerir. Yaşam döngüsü maliyetlendirmesi, analizin inşa edilmiş varlığın sadece bir kısmı için mi yoksa tüm yaşam döngüsü için mi olduğunu açıkça belirleyerek, mutabık kalınan bir analiz süresi boyunca gerçekleştirilir.

Yaşam döngüsü maliyetlendirmesinin amacı, bir karar alma veya değerlendirme sürecine girdi olarak yaşam döngüsü maliyetini nicelemek olmalı ve genellikle diğer değerlendirmelerden (örneğin çevresel değerlendirme, tasarım değerlendirmesi, güvenlik değerlendirmesi, işlevsellik değerlendirmesi ve düzenleyici uyumluluk değerlendirmesi) girdileri de içermelidir. Niceleme, temel proje aşamaları için gereken ayrıntı düzeyinde olmalıdır. Bir yaşam döngüsü maliyetlendirmesi analizine dahil edilen veya hariç tutulan maliyetlerin kapsamı, başlangıçta müşteriyle tanımlanmalı ve kararlaştırılmalıdır.

• “ISO 15686-6 Bölüm 6: Çevresel etkilerin dikkate alınmasına ilişkin prosedürler” standardında, inşa edilmiş bir varlığın alternatif tasarımlarının potansiyel çevresel etkilerinin tasarım aşamasında nasıl değerlendirileceği açıklanmaktadır. Bu standart, çevresel yaşam döngüsü değerlendirmesi ile hizmet ömrü planlaması arasındaki arayüzü belirler. Bu standardın bağlamını açıklamak için diğer performans kriterlerine başvurulur, ancak bunlar kapsamı içinde tanımlanmamıştır.

İnşa edilmiş varlıklarla ilişkili çevresel etkiler önemli olabilir ve genellikle proje planlamasında ele alınmalıdır. Her ürünün çevre üzerinde bir etkisi vardır. Bu etkiler, ürünün yaşam döngüsünün herhangi bir veya tüm aşamalarında meydana gelebilir ve yerel, bölgesel veya küresel veya üçünün bir kombinasyonu olabilir. Endişe duyulan bir yöndeki iyileştirmeler, başka bir alanda performansın azalmasına yol açabilir. Bu standart, çevresel ve diğer yönler arasındaki dengeyle ilgili herhangi bir öneri sunmaz.

• “ISO 15686-7 Bölüm 7: Uygulamadan gelen hizmet ömrü verilerinin geri bildirimi için performans değerlendirmesi” standardı, mevcut binalardan ve inşa edilmiş varlıklardan alınan hizmet ömrü verilerinin geri bildirimi için performans değerlendirmesine yönelik genel bir temel sağlar. Buna, kullanılacak terimlerin tanımı ve tutarlılıkların sağlanması için (teknik) performansın nasıl tanımlanabileceği ve belgelendirilebileceğine ilişkin açıklama da dahildir. Bu standardın amacı, teknik önerilere vurgu yaparak hizmet ömrü performans anketleri ve değerlendirmesi için ilkeleri açıklamaktır. Planlama, dokümantasyon ve inceleme aşamaları ile nesne (tek bina) ve ağ (bina stoğu) düzeyinde performans değerlendirmelerinin analizi ve yorumlanması konusunda rehberlik sağlayan, kullanılacak terimler dahil olmak üzere genel bir metodoloji açıklar. Bakım planlaması bu standardın kapsamı dışında olsa da bakım odaklı incelemeler ve ardından önerilen eylemler hizmet ömrü ve performans üzerinde önemli etkilere sahip olabilir.
• “ISO 15686-8 Bölüm 8: Referans hizmet ömrü ve hizmet ömrü tahmini” standardı, referans hizmet ömrü verilerinin sağlanması, seçilmesi ve biçimlendirilmesi ve bu verilerin faktör yöntemi kullanılarak tahmini hizmet ömrünün hesaplanması amacıyla uygulanması konusunda rehberlik sağlar. Ancak bu standart, verilen referans kullanım koşulları ve nesneye özgü kullanım koşulları kullanılarak değişiklik parçasının veya A ila G faktörlerinin değerlerinin nasıl tahmin edileceği konusunda rehberlik sağlamaz.
• “ISO 15686-9 Bölüm 9: Hizmet ömrü verilerinin değerlendirilmesine ilişkin rehberlik” standardı, bir teknik şartname ve referans hizmet ömrü verilerinin türetilmesi ve sunumu için rehberlik sağlar. Bu standart, diğer bölümlere uygun olarak hizmet ömrü planlamasında kullanılmak üzere referans hizmet ömrü verileri sağlayan üreticiler veya imalatçılar için geçerlidir. Bu standart boyunca, bağlam aksi belirtilmediği sürece, bina terimi, bina veya diğer inşaat işleri veya inşa edilmiş varlıklar anlamına gelir. Ayrıca, aksi belirtilmediği sürece bileşen terimi, malzeme, ürün, bileşen, montaj veya sistem anlamına gelir.

Bir binanın tamamının hizmet ömrü tahmini, binayı oluşturan tüm ilgili bileşenlerin hizmet ömrü tahminlerinden oluşturulmalıdır. Tahminler, ilgili bölümlerde ayrıntılı olarak açıklandığı gibi bir referans hizmet ömrüne dayanmalıdır. Tahmini hizmet ömrü, bileşenlerin hizmet ömürleri boyunca performansını ve bozulmasını etkileyecek ve dolayısıyla referans hizmet ömrünü değiştirecek yönleri hesaba katmalıdır. Bunlara şunlar dahildir: bileşenin içsel performansı, işlerin tasarım seviyesi, işçilik standartları (veya iş yürütme seviyesi), iç ortam, dış ortam, kullanım koşulları ve bakım seviyesi.

• “ISO 15686-10 Bölüm 10: Fonksiyonel performansın ne zaman değerlendirileceği” standardında, binaların ve bina ile ilişkili tesislerin hizmet ömrü boyunca işlevsel performans gerekliliklerinin ne zaman belirleneceğini veya doğrulanacağını ve binaların ve tesislerin belirlenen gereklilikleri karşılama yeteneğinin ne zaman kontrol edileceği açıklanmaktadır. Bu standart, bir bina seti veya portföyü, tek bir bina (büyük veya küçük) veya bir binanın parçası olan bir tesis (bir grup alan, bir kat veya birkaç kat gibi) olsun, her türlü stok kapsamına uygulanabilir. Sahiplerden ve yöneticilerden işgalcilere, kiracılara veya diğer kullanıcılara kadar paydaşların rol yelpazesine uygulanabilir. Bu standardın diğer bölümlerinin ISO 15686-9 standardı ile birlikte kullanılması amaçlanmıştır.

Tüm yaşamdaki aşamalar ve evreler standart içinde verilen şekil ve tablolarda gösterilmiştir. Bir binanın veya binayla ilgili bir tesisin hizmet ömrünün veya tüm ömrünün aşamaları ve evreleri için tek bir uluslararası standart yoktur.

• “ISO 15686-11 Bölüm 11: Terminoloji ” standardı, hem bir binanın veya inşaat mühendisliği çalışmalarının inşası ve kullanımı hem de aynı binanın hizmet ömrü planlamasının yönlerine uygulanabilir bir sözlük oluşturmak için standartlaştırılmış kavram terimlerinin ve tanımlarının bir derlemesini sağlar.

Yıllardır çok geniş bir yelpazede gerçekleştirdiği test, ölçüm, analiz ve değerlendirme çalışmaları ile her sektörden işletmelere destek olmaya çalışan kuruluşumuz, bilim ve teknoloji alanında dünyada yaşanan gelişmeleri yakından takip eden ve sürekli kendini geliştiren güçlü bir çalışan kadrosuna sahiptir. Bu çerçevede işletmelere “ISO 15686 Binalar ve inşa edilmiş varlıklar - Hizmet ömrü planlaması” standardına uygun test hizmetleri de verilmektedir.