EN ISO 9015 Metalik Malzemelerdeki Kaynaklarda Tahribatlı Testler - Sertlik Testi

Temeli bir Avrupa standardı olan ve sonrasında Uluslararası Standartlar Teşkilatı (ISO) tarafından yayınlanan “EN ISO 9015 Metalik malzemelerdeki kaynaklarda tahribatlı testler - Sertlik testi” standardı, aynı başlık altında yayınlanan şu alt bölümlerden oluşmaktadır:

• “EN ISO 9015-1 Bölüm 1: Ark kaynaklı bağlantılarda sertlik testi” standardında, metalik malzemelerin ark kaynaklı birleşimlerinin enine kesitlerindeki sertlik test yöntemleri açıklanmaktadır. Bu standart, normalde 49,03 N veya 98,07 N test yükleri ile ISO 6507-1 standardına göre Vickers sertlik testlerini kapsar. Ancak, ilkeler ISO 6506-1 standardına göre Brinell sertlik testine ve ISO 6507-1 ve ISO 9015-2 standartlarına göre mikro sertlik testine uygulanabilir. Test hem ana metalin hem de kaynak metalinin en yüksek ve en düşük sertlik seviyesinin belirlendiğinden emin olmak için yapılmalıdır. Bu standart, östenitik paslanmaz çeliklerdeki test kaynaklarına uygulanmaz.

Testin türü ve kapsamı, ilgili uygulama standardında veya sözleşme tarafları arasındaki anlaşmada belirtildiği gibi olmalıdır. Sertlik testi ISO 6507-1 veya ISO 6506-1 standartlarına uygun olarak gerçekleştirilir. Sertlik testleri, girinti sıraları veya ayrı girintiler şeklinde gerçekleştirilebilir. Kaynak türleri gösterilmediğinde, test prosedürü kaynaklı birleştirmeye uygun olmalıdır. Aksi belirtilmediği takdirde, test ortam sıcaklığında (23 derece artı/eksi 5 derecede) gerçekleştirilir.

Test numunesinin hazırlanması ISO 6507-1 veya ISO 6506-1 standartlarına uygun olmalıdır. Test parçasının bir kesiti, genellikle kaynaklı birleştirmeye dik olacak şekilde mekanik kesme yoluyla alınmalıdır. Bu işlem ve yüzeyin daha sonraki hazırlanması, test edilecek yüzeyin sertliğinin metalurjik olarak etkilenmemesi için dikkatli bir şekilde yapılmalıdır. Test edilecek yüzey düzgün bir şekilde hazırlanmalı ve tercihen aşındırılmalıdır, böylece kaynaklı birleştirmenin farklı bölgelerindeki girintilerin doğru ölçümleri elde edilebilir.

Sıra girintileri yönteminde, sertlik girintileri, yüzeyden uzaklığı da içeren sıralar halinde yapılır, böylece bu sıralar veya bunların parçaları kaynaklı eklemin değerlendirilmesine izin verir. Sözleşme tarafları tarafından talep edilirse, ek girinti sıraları veya farklı konumlar yapılabilir. Konum, test raporunda belirtilmelidir. Girintilerin sayısı ve aralıkları, kaynak nedeniyle sertleşmiş veya yumuşamış bölgeleri tanımlamak için yeterli olmalıdır.

Bireysel girintiler yönteminde, bireysel girintilerin konumu için tipik alanlar standart içinde verilen şekilde göstermektedir. 1 ila 4 serisi etkilenmemiş ana metal hakkında bilgi verir, 5-10 serisi ısıdan etkilenen bölgeyi ve 11 ila 14 serisi kaynak metalini ifade eder. Aksi takdirde, girintinin konumu metalografik incelemeye dayanarak belirlenebilir. Bir girintinin neden olduğu deformasyonun etkisini önlemek için, herhangi bir yöndeki ayrı girintilerin merkez noktaları arasındaki en az uzaklık, en yakın bitişik girintinin ortalama köşegen/çapının 2,5 katından az olmamalıdır.

• “EN ISO 9015-2 Bölüm 2: Kaynaklı bağlantıların mikro sertlik testi” standardında, yüksek sertlik gradyanlarına sahip metalik malzemelerin kaynaklı birleşimlerinin enine kesitlerinde mikro sertlik test yöntemi açıklanmaktadır. Bu standart, normalde 0,98 N ile 49 N’dan az test yükleriyle ISO 6507-1 standardına göre Vickers sertlik testlerini kapsar. Test, her iki ana malzemenin (benzer olmayan malzemeler söz konusu olduğunda her iki ana malzemenin) ve kaynak metalinin en yüksek veya en düşük sertlik seviyesinin belirlenmesini sağlar. Bu standart, ISO 9015-1 standardı kapsamında yer alan 49,03 N ve üzeri yüklerle yapılan kaynakların sertlik testine uygulanmaz. Ayrıca bu standart, ISO 14271 standardı kapsamında yer alan direnç nokta, projeksiyon ve dikiş kaynaklarının Vickers sertlik testine uygulanmaz.

Mikro sertlik testi ISO 6507-1 standardına uygun olarak yapılmalıdır. Mikro sertlik testleri, girinti sıraları veya ayrı girintiler şeklinde yapılabilir. Kaynak türü örneklerde gösterilmediğinde, test prosedürü kaynaklı birleştirmeye uygun olmalıdır. Genel olarak test, 23 derece artı/eksi 5 derece sınırları içindeki bir ortam sıcaklığında yapılmalıdır.

Test numunesinin hazırlanması ISO 6507-1 standardına uygun olmalıdır. Test parçasından bir kesit, genellikle kaynaklı birleştirmeye dik olacak şekilde mekanik kesme yoluyla alınmalıdır. Bu işlem ve yüzeyin daha sonraki hazırlanması, test edilecek yüzeyin sertliğinin ısı veya soğuk işleme ile metalurjik olarak etkilenmemesi için dikkatli bir şekilde yapılmalıdır. Test edilecek yüzey uygun şekilde hazırlanmalı ve tercihen aşındırılmalıdır, böylece kaynaklı birleştirmenin farklı bölgelerinde girintilerin köşegen uzunluklarının doğru ölçümleri alınabilir.

Sıra girintileri yönteminde, standart içinde verilen şekiller, yüzeyden uzaklık dahil olmak üzere sıralar halinde yapılan sertlik girintilerinin konumu için tipik örnekleri gösterir, böylece sıralar veya bunların parçaları kaynaklı eklemin değerlendirilmesine izin verir. Örneğin bir uygulama standardına atıfta bulunularak belirtilirse, ek girinti sıraları veya farklı konumlar yapılabilir. Gerçek konumlar test raporuna dahil edilir.

Bireysel girintiler yönteminde, standart içinde verilen şekil, bireysel girintilerin konumu için tipik alanları göstermektedir: 1-4 konumları etkilenmeyen ana malzeme hakkında bilgi verir, 5-8 konumları ısıdan etkilenen bölgeyi ifade eder, 9-11 konumları kaynak metalini ifade eder. Aksi takdirde, girintinin konumu metalografik incelemeye dayanarak belirlenebilir. Bir girintinin neden olduğu deformasyonun etkisini önlemek için, herhangi bir yönde bireysel girintilerin merkez noktası arasındaki minimum mesafe, ISO 6507-1 standardında verilen değerden az olmamalıdır.

Yıllardır çok geniş bir yelpazede gerçekleştirdiği test, ölçüm, analiz ve değerlendirme çalışmaları ile her sektörden işletmelere destek olmaya çalışan kuruluşumuz, bilim ve teknoloji alanında dünyada yaşanan gelişmeleri yakından takip eden ve sürekli kendini geliştiren güçlü bir çalışan kadrosuna sahiptir. Bu çerçevede işletmelere “EN ISO 9015 Metalik malzemelerdeki kaynaklarda tahribatlı testler - Sertlik testi” standardına uygun test hizmetleri de verilmektedir.