EN 12372 Doğal Taş Test Yöntemleri - Yoğun Yük Altında Eğilme Mukavemetinin Belirlenmesi

Bir Avrupa standardı olan “EN 12372 Doğal taş test yöntemleri - Yoğun yük altında eğilme mukavemetinin belirlenmesi” standardında, doğal taş için yoğun yük altında eğilme mukavemetinin belirlenmesi için kullanılan bir test yöntemi açıklanmaktadır. Hem bir tanımlama hem de bir teknolojik ürün test prosedürü dahildir. Bu yöntemin prensibi, bir numuneyi iki silindire yerleştirmek ve numuneyi ortada kademeli olarak yüklemektir. Kopma yükü ölçülür ve eğilme dayanımı hesaplanır.

Testlerde kullanılan ekipman şunları içerir:

• Terazi: Numuneyi numunenin kütlesinin yüzde 0,01’i oranında doğrulukla tartabilen bir terazi.
• Havalandırmalı fırın: 70 derece artı/eksi 5 derecelik bir sıcaklığı koruyabilen havalandırmalı bir fırın.
• Doğrusal ölçüm cihazı: 0,05 mm’lik bir doğruluğa sahip doğrusal ölçüm cihazı.
• Test makinesi: EN 12390-4 standardına uygun ve bu standarda göre kalibre edilmiş uygun kuvvete sahip bir test makinesi.
• Numuneye üç noktalı bir yük uygulayan cihaz Numuneye üç noktalı bir yük uygulayan cihaz. İki alt silindirden (destek silindirleri) ve iki destek silindiri arasında tam ortada ortalanmış bir üst silindirden (yük uygulama silindiri) oluşur. İki destek silindiri arasındaki mesafe bu standartta talep edildiği gibi bildirilmelidir.
• Oda: 20 derece artı/eksi 10 derece sıcaklıkta muhafaza edilebilen bir soda.

Numune alma, özel olarak talep edilmediği sürece test laboratuvarının sorumluluğunda değildir. Homojen bir partiden en az 10 numune seçilmelidir. Standart referans olarak kullanılan numunelerin yüzey kalitesi biçilmiş, honlanmış veya cilalanmış olmalıdır.

Teknolojik test için numuneler, bitmiş ürünler veya levhalardan veya diğer yarı bitmiş veya bitmiş ürünlerden biçilmiş numuneler olabilir. Bir numunenin yüzeyinde uygulanmış bir doku varsa (örneğin alevle dövülmüş, çalı çekiçlenmiş, bilyeli püskürtme yapılmış), uygulanan dokunun niteliği raporda belirtilmelidir. Bir numuneye bir ağ veya benzeri bir takviye takılmışsa, bu testten önce çıkarılmalı veya varlığı test raporunda belirtilmelidir. Numunelerin boyutları rapor edilmelidir.

En büyük tane boyutu 25 mm’den düşük olan taşlar için tercih edilen boyutlar, her boyut için artı/eksi 3 mm toleransla 50 mm x 50 mm x 300 mm’dir. Diğer boyutlar da mümkündür, ancak şu gereklilikleri karşılamalıdır:

• Kalınlık 25 mm ile 100 mm arasında olmalı ve taştaki en büyük tanenin boyutunun iki katından büyük olmalıdır.
• Toplam uzunluk kalınlığın altı katına eşit olmalıdır.
• Genişlik 50 mm ile kalınlığın üç katı arasında olmalıdır ve kalınlıktan az olmamalıdır.

Destek silindirleri arasındaki mesafe kalınlığın beş katına eşit olmalıdır.

Destek silindirleri arasındaki mesafenin toleransı artı/eksi 1 mm olmalıdır.

Taş anizotropi düzlemleri (örneğin tabakalanma, foliasyon) gösteriyorsa, numuneler şekillerde gösterilen düzenlemelerden en az birine uygun olarak hazırlanmalı ve anizotropi düzlemlerinin yönü her numune üzerinde en az iki paralel çizgi ile işaretlenmelidir. Taşın anizotropi düzlemlerinin yönü açısından kullanımı biliniyorsa, test kullanım sırasında yüklenecek yüzeye uygulanan kuvvetle gerçekleştirilmelidir. Taşın kullanım şekli bilinmiyorsa ancak anizotropi düzlemlerinin yönü numuneler üzerinde (en az iki paralel çizgi vasıtasıyla) belirtilmişse, test şekillerde gösterilen üç düzenlemenin her birinde gerçekleştirilmelidir. Toplam numune sayısı daha sonra 10’un 3 katı olmalıdır.

Numuneler 70 derece artı/eksi 5 derece veya 40 derece artı/eksi 5 derecede sabit bir kütleye kadar kurutulmalıdır. Jeolojik olarak tanımlanan mermer için 40 derece uygun kabul edilir. Sabit kütleye, 24 saat artı/eksi 2 saat arayla yapılan iki tartım arasındaki fark, iki kütlenin ilkinin yüzde 0,1’inden büyük olmadığında ulaşılır. Kurutma işleminden sonra ve testten önce numuneler termal dengeye ulaşılana kadar 20 derece artı/eksi 5 derecede saklanmalıdır. Bundan sonra test 24 saat içinde yapılmalıdır.

Test yapılırken silindirlerin yüzeyi temizlenir ve silindirlerle temas edecek numune yüzeylerindeki gevşek kumları temizlenir. Numune, destek silindirlerinin ortasına yerleştirilir. Yükleme silindiri numunenin ortasına yerleştirilir. Numune kırılıncaya kadar yük 0,25 artı/eksi 0,05 MPa/s hızında düzgün bir şekilde artırılır. Kırılma yükü en yakın 10 N’a yuvarlanır ve ayrıca kırığın meydana geldiği yer kaydedilir. Numunenin genişliği ve kalınlığı, kırılma düzlemine bitişik olarak ölçülür ve boyutlar en yakın 0,1 mm’ye milimetre olarak ifade edilir.

Her numunenin eğilme dayanımı standart içinde verilen formül kullanılarak hesaplanır. Sonuç, en yakın 0,1 megapascal cinsinden ifade edilir. Kırılma, numunenin ortasından destekleyici silindirler arasındaki mesafenin yüzde 15’inden daha uzakta merkezden uzak ise veya kusurların (damarlar, çatlaklar gibi) varlığından kaynaklanıyorsa, test raporunda belirtilir. Kırılmanın merkezden uzak olduğu durumlar standart ekinde belirtilmiştir (Ek B).

Yıllardır çok geniş bir yelpazede gerçekleştirdiği test, ölçüm, analiz ve değerlendirme çalışmaları ile her sektörden işletmelere destek olmaya çalışan kuruluşumuz, bilim ve teknoloji alanında dünyada yaşanan gelişmeleri yakından takip eden ve sürekli kendini geliştiren güçlü bir çalışan kadrosuna sahiptir. Bu çerçevede işletmelere “EN 12372 Doğal taş test yöntemleri - Yoğun yük altında eğilme mukavemetinin belirlenmesi” standardına uygun test hizmetleri de verilmektedir.