ISO 1183 Plastikler - Hücresel Olmayan Plastiklerin Yoğunluğunu Belirleme Yöntemleri

Uluslararası Standartlar Örgütü (ISO) tarafından geliştirilen “ISO 1183 Plastikler - Hücresel olmayan plastiklerin yoğunluğunu belirleme yöntemleri” standardı, aynı başlık altında yayınlanan bir dizi alt bölümden oluşmaktadır. Şöyle ki,

• “ISO 1183-1 Bölüm 1: Daldırma yöntemi, sıvı piknometre yöntemi ve titrasyon yöntemi” standardında, boşluksuz kalıplanmış veya ekstrüde edilmiş nesneler, tozlar, pullar ve granüller biçimindeki hücresel olmayan plastiklerin yoğunluğunun belirlenmesi için üç yöntem açıklanmaktadır:
  • Yöntem A: Boşluksuz formdaki katı plastikler (tozlar hariç) için daldırma yöntemi.
  • Yöntem B: Parçacıklar, tozlar, pullar, granüller veya bitmiş parçaların küçük parçaları için sıvı piknometre yöntemi.
  • Yöntem C: Herhangi bir boşluksuz formdaki plastikler için titrasyon yöntemi.
• “ISO 1183-2 Bölüm 2: Yoğunluk gradyanı sütun yöntemi” standardında, boşluksuz formdaki hücresel olmayan kalıplanmış veya ekstrüde edilmiş plastiklerin veya peletlerin yoğunluğunun belirlenmesi için bir gradyan kolon yöntemi açıklanmaktadır. Yoğunluk gradyan kolonları, iki sıvının karışımını içeren kolonlardır, kolondaki yoğunluk yukarıdan aşağıya doğru düzgün bir şekilde artar.
• “ISO 1183-3 Bölüm 3: Gaz piknometre yöntemi” standardında, kapalı gözenekler içermeyen herhangi bir şekle sahip katı hücresel olmayan plastiklerin yoğunluğunun veya özgül hacminin belirlenmesine yönelik bir yöntem açıklanmaktadır.

Yoğunluk, plastik malzemelerin fiziksel yapısındaki veya bileşimindeki değişiklikleri takip etmek için sıklıkla kullanılır. Yoğunluk, numunelerin veya örneklerin tekdüzeliğini değerlendirmede de yararlı olabilir. Genellikle, plastik malzemelerin yoğunluğu, numune hazırlama yönteminin seçimine bağlıdır. Bu durumda, numune hazırlama yönteminin kesin ayrıntılarının uygun malzeme spesifikasyonuna dahil edilmesi amaçlanır. Bu açıklamalar, yukarıda sözü edilen üç yöntem için de geçerlidir.

Bu standardın amaçları doğrultusunda şu terimler ve tanımlar geçerlidir:

• Kütle, bir cisimde bulunan madde miktarını ifade eder. Kilogram (kg) veya gram (g) olarak ifade edilir.
• Görünen kütle, uygun şekilde kalibre edilmiş bir terazi kullanılarak ağırlığının ölçülmesiyle elde edilen bir cismin kütlesini ifade eder. Genel olarak kg/m3 veya g/cm3 olarak ifade edilir.
• Yoğunluk, bir numunenin kütlesinin hacmine oranını ifade eder (belli bir sıcaklıkta).

Görünür kütlesi bilinen bir numunenin hacmi, numunenin sokulması üzerine bir piknometre içindeki gaz hacmindeki değişimin ölçülmesiyle belirlenir. Hacim değişimi, hareketli bir piston vasıtasıyla doğrudan veya piknometre içindeki basınçtaki değişimin ölçülmesi ve hacmin ideal gazlar için basınç-hacim ilişkisi kullanılarak hesaplanmasıyla dolaylı olarak elde edilebilir. Bu prosedürle elde edilen hacim, gözenekleri olmadan sadece katıyla ilişkilidir. Yoğunluk, standart içinde verilen denklem kullanılarak hesaplanır.

Gazın molekülleri ne kadar küçükse, nüfuz edilebilecek gözenekler o kadar dar olur. Tercihen, test malzemesine düşük adsorpsiyon afinitesine sahip gazlar kullanılmalıdır. Özellikle basınç ölçen piknometreler için yöntemin doğruluğu, ideal gaz yasasının (Boyle - Mariotte yasası) uygulanabilirliğine bağlıdır.

Yüksek doğruluklu ölçümler için, ideal bir gaz gibi davrandığı için tercihen helyum kullanılmalıdır. En azından 1 µm çapındaki gözeneklere nüfuz edebilir ve test malzemesinin yüzeyine tutunma eğilimi düşüktür.

Test atmosferi “ISO 291 Plastikler - Koşullandırma ve test için standart atmosferler” standardına veya uygun malzeme standardına uygun olmalıdır. Genel olarak, numunelerin sabit sıcaklığa koşullandırılması gerekmez, çünkü belirlemenin kendisi numuneyi testin sabit sıcaklığına getirir. Test sırasında yoğunluğu, değişimin gerekli doğruluktan daha büyük olduğu ölçüde değişen numuneler, ölçümden önce geçerli malzeme spesifikasyonuna uygun olarak koşullandırılmalıdır. Zaman veya atmosfer koşullarına bağlı yoğunluk değişiklikleri ölçümlerin birincil amacı olduğunda, numuneler malzeme spesifikasyonunda açıklandığı şekilde ve malzeme spesifikasyonu yoksa ilgili taraflarca kararlaştırıldığı şekilde koşullandırılmalıdır.

Kuruluşumuz, bilim ve teknoloji alanında dünyada yaşanan gelişmeleri yakından takip eden ve sürekli kendini geliştiren güçlü bir çalışan kadrosuna sahiptir. Çeşitli sektörlerdeki işletmeler için verilen çok sayıda test, ölçüm, analiz ve değerlendirme çalışmaları arasında, “ISO 1183 Plastikler - Hücresel olmayan plastiklerin yoğunluğunu belirleme yöntemleri” standardına uygun test hizmetleri de bulunmaktadır.